**မဟာယာနဗုဒၶဘာသာ တိုးတက္ထြန္းကားလာျခင္း**
ဗုဒၶဘာသာ၏ အေစာဆံုး ႏွစ္ (၃၀၀) ကာလအတြင္းမွာ ဗုဒၶဘာသာ သည္ လူ႔ေလာကႏွင္႔ မ်ားစြာ မဆက္စပ္ေသာ ရဟန္းဗဟိုျပဳ ဘာသာတရားတစ္ခု အသြင္ျဖင္႔ရွိခဲ႔ ေမာရိယ အင္ပါယာကို ထူေထာင္ေသာ အာေသာကမင္းႀကီး လက္ထက္မွ စ တင္ ဗုဒၶဘာသာ သည္ ျပန္႔ပြား ရန္ အားယူခဲ႔ႏိုင္သည္ကို ေတြ႕ရသည္။ အိႏၵိယျပည္တြင္ ဗုဒၶသာသနာေတာ္ကို ခ်ီးျမွင္႔ ေထာက္ပံေသာ သာသနာ႔ဒါယကာ ေမာရိယမင္းဆက္ ျပဳတ္၍ ျဗဟၼဏ ဘာသာ၀င္ ဘုရင္မ်ားနန္းတက္ခဲ႔သည္ ။
အာေသာကမင္းႀကီး ေနာက္ သုန္ဂမင္းဆက္မ်ားနန္းတက္လာေသာ ဗုဒၶဘာသာ သည္ မင္းခ်ီးေျမာက္မႈမခံရေတာ႔ေခ်။ ပုရွမိၾတသုန္ဂမင္း (Pusyamitra Sunga) သည္ ဗုဒၶဘာသာ ကို မ်ားစြာဖိႏွိပ္ခဲ႔ ေလသည္။ ျဗဟၼဏ ဘုရင္ တို႔၏ ႏွိပ္စက္မွူေၾကာင္႔ ဟီနယာန သဗၺတၱိ၀ါဒဂိုဏ္း မွာ အိႏၵိယအေနာက္ ပိုင္းသို႔ေျပာင္း ခဲ႔ရ၍ ေထရ၀ါဒဂိုဏ္းမွာ အိႏၵိယေတာင္ပိုင္း ဆံခ်ီသို႔ ေရြ ႔ခဲ႔ရသည္ ။ ျဗဟၼဏ ဘုရင္တို႔သည္ သကၠဋဘာသာကို ဦးစားေပးေသာေၾကာင္႔ ဟီနယာန သဗၺတၱိ ၀ါဒဂိုဏ္း သည္ ဘုရားေဟာပါဠိေတာ္မ်ားကို သကၠတ ဘာသာ ျဖင္႔ေျပာင္းလဲ မွတ္တမ္းတင္ခဲ႔ၾကသည္။
ဗုဒၶဘာသာ သည္ ဖိႏွိပ္ခံရေသာ္လည္း ျပည္သူတို႔၏ ၾကည္ညိဳသဒၵါတရားေၾကာင္႔ မေမွးမွိန္ပဲ ဆက္လက္ တိုးတက္ခဲ႔ပါသည္။ သုန္ဂမင္းဆက္ေခတ္ကာလတြင္ ဗုဒၶဘာသာ ကို ျပည္သူတို႔၏ လွဴဒါန္းပူေဇာ္မႈ အေထာက္အထား မ်ားစြာ ေတြ႔ ရွိရေလသည္။ဘာရြတ္ထူပါ ဆန္ခ်ီထူပါ ကာေလ လိႈဏ္ဂူ စေသာ ႀကီးမားေသာ သာသနိကအေဆာက္ အအံုမ်ား သည္ သုန္ဂမင္းဆက္ေခတ္ကာလတြင္ ေပၚထြန္းခဲ႔သည္ကို ေထာက္ခ်င္႔လွ်က္ ဗုဒၶဘာသာ သည္ ဖိႏွိပ္ခံရေသာ္လည္း ျပည္သူတို႔၏ ၾကည္ညိဳသဒၵါတရားေၾကာင္႔ မေမွးမွိန္ပဲ ဆက္လက္ တိုးတက္ခဲ႔ေၾကာင္းထင္းရွားသည္။ ဤသို႔ျဖင္႔ ဗုဒၶဘာသာ သည္ တစ္ျဖည္းျဖည္း ရဟန္းဗဟိုျပဳ ဘာသာတရားတစ္ခု အသြင္ မွ လူထုအမ်ားကိုးကြယ္ေသာ ဘာသာတရားတစ္ခုအျဖစ္သို႔ေရာက္ခဲ႔သည္။ ဓါတ္ေတာ္ ေမြေတာ္ ေစတီ ပုထိုး ဆင္းတု ကိုးကြယ္ေသာ လူထုအမ်ားႀကိဳက္ဘာသာတရားျဖစ္လာခဲ႔ေလသည္။
အိႏိၵယျပည္ေျမာက္ပိုင္းမွာ ဂရိ ဘုရင္ မိလိႏၵကဲ႕သို႔ေသာ ပုဂၢိဳလ္မ်ားသည္ပင္ ဗုဒၶဘာသာ ကို လက္ခံခဲ႔ၾကခ်ိန္ျဖစ္၏။ဂရိ ဘုရင္ မိလိႏၵ သည္ သာဂလေနျပည္ေတာ္ တည္ေထာင္ၿပီးေသာ္ ဗုဒၶဘာသာ ကိုမ်ားစြာ ေထာက္႔ပံ႕ ခ်ီးေျမာက္ခဲ႔သည္။ပန္ဂ်ပ္ျပည္နယ္ သာဂလျမိဳ ႔ေတာ္တြင္ ဂရိ္ႏြယ္၀င္ မိလိႏၵမင္းၾကီး၏ အေမးကို ရဟႏၱာ အရွင္နာဂသိန္ ကေျဖဆိုေသာ မိလိႏၵပဥွာ ပါဠိေတာ္က်မ္းၾကီးေပၚထြန္းခဲ႔သည္ ။ ဗုဒၶဘာသာ ကို အိႏိၵယျပည္ေျမာက္ပိုင္းမွာ ေနထိုင္ေသာဂရိလူမ်ိဳးမ်ား ကိုးကြယ္ခဲ႔ၾက ပါဠိစာေပ အေထာက္အထားမ်ားအရ ကထာ၀တၱဳက်မ္းျပဳ အရွင္ေမာဂၢလိပုတၱတိႆမေထရ္ႀကီးသည္ ယာ၀နတိုင္း (ဂရိေဒသ) သို႔ သာသနာျပဳရန္ အရွင္ဓမၼရိကၡိတမေထရ္ကို ေစလႊတ္ခဲ႔သည္။ ထိုမေထရ္သည္ ယာ၀နတိုင္း (ဂရိေဒသ) သာ မက အပႏၱကတိုင္းတြင္လည္း သာသနာကိုထြန္းလင္းေစခဲ႔ပါ၏။
ေအဒီ (၁) ရာစု-ဂႏၶာရတိုင္း ပက္သွ်၀ါျမိဳ ႔တြင္ သကမင္းစိုးစံသည္ ။ ထိုကာလ တြင္ ဂႏၶာရတိုင္းတြင္ဟီနယာန သဗၺတၱိ၀ါဒဂိုဏ္းက လႊမ္းမိုးလာ သည္။ သကမင္းဆက္-သာတာ၀ါဟနမင္းဆက္တို႔သည္ အိႏၵိယျပည္ မထုရာ ၊ ဥေဇနီ ၊ ဒက္ကန္ေဒသ သို႔တိုင္ေအာင္ အာဏာစက္ျပန္႔ႏွံ႔ ခဲ႔သည္ သကမင္းဆက္၌ ကနိသွ်ကဘုရင္ကို ဒါယကာျပဳ၍ ဟိနယာန သဗၺတၱိ၀ါဒဂိုဏ္းက ရဟန္းေတာ္(၅၀၀) ျဖင္႔ သဂၤါယနာတင္ခဲ႔သည္ ။ ဤ သဂၤါယနာတင္ပြဲကို အရွင္၀သုမိၾတ က ဦးေဆာင္ ကာ က်င္းပခဲ႔သည္ဟုဆိုပါသည္။ ကနိသွ်ကဘုရင္ သည္ အာေသာကမင္းႀကီး ေထရ၀ါဒသာသနာ ကို ခ်ီးေျမာက္ သည္႕ နည္းတူ သဗၺတၱိ၀ါဒဂိုဏ္း ကို ခ်ီးေျမာက္ခဲ႔သည္။ ေထရ၀ါဒဖက္က အသိအမွတ္မျပဳေသာ္လည္း စတုတၱသဂၤါယနာဟု ေခၚတြင္ၾကေသာ ပိဋကတ္ေတာ္က်မ္းစာမ်ား ႏွင္႕ အဖြင္႔ ၀ိဘာသာက်မ္းႀကီးမ်ားကို သဗၺတၱိ၀ါဒဂိုဏ္း၀င္ ရဟန္းေတာ္မ်ား က စီရင္ၾကၿပီး ေၾကးျပားမ်ားေပၚတြင္ေရးထြင္းကာ ပူေဇာ္ခဲ႔ၾကသည္။
သဗၺတၱိ၀ါဒဂိုဏ္း၏ ပိဋကတ္ေတာ္မ်ားကို တရုပ္ဘာသာ တိဗက္ဘာသာ တို႔သို႕ ျပန္ဆိုခဲ႔ၾကေသာေၾကာင္႔ မဟာယာန ဗုဒၶဘာသာ၏ ပိဋကတ္စာေပ အေျခခံအုတ္ျမစ္သည္ သဗၺတၱိ၀ါဒဂိုဏ္းလာ စာေပမ်ားျဖစ္သည္ဟုဆိုလွ်င္ မွားအံ႕မထင္ေပ။ တစ္နည္းအားျဖင္႔ မဟာယာနဗုဒၶဘာသာ၏ အဆင္႔ျမင္႔ ဒႆနဂိုဏ္းမ်ားျဖစ္ၾကေသာ မဇိၩမိက ဂိုဏ္း ႏွင္႔ ေယာဂစာရ ဂိုဏ္း တို႔၏ အျမင္မ်ားသည္ သဗၺတၱိ၀ါဒဂိုဏ္း၏ အေျခခံအယူ၀ါဒေရးရာမ်ား ကို ေ၀ဖန္းဆန္းစစ္တိုက္ခိုက္ရင္း ေပၚထြန္း လာခဲ႔ေလသည္။ ထို႔ေၾကာင္႔ တိဗက္ မဟာယာနဗုဒၶဘာသာ၏ သင္ရိုးတြင္ သဗၺတၱိ၀ါဒဂိုဏ္း၏ အဘိဓမၼာ က်မ္းမ်ားလာ ေသာ ေ၀ဘာသိကဒႆနအျမင္ သည္ အေျခခံသင္ရိုးျဖစ္၍ မဇိၩမိက ဂိုဏ္း ႏွင္႔ ေယာဂစာရ ဂိုဏ္း တို႔၏ အျမင္မ်ားကို အဆင္႔ျမင္႔ သင္ခန္းစာမ်ား အျဖစ္ သင္ယူရေလသည္။ ဤ အခ်က္သည္ ေရွ႕တြင္ ေရးသားေဖၚျပလတၱံေသာ မဇိၩမိက ဂိုဏ္း ႏွင္႔ ေယာဂစာရ ဂိုဏ္း တို႔၏ အျမင္မ်ားဆိုင္ရာ အခန္းမ်ား ေရာက္လွ်င္ ေကာင္းစြာ ထင္ရွားလာပါလိမ္႔မည္။
ေအဒီ (၂) ရာစု ခန္႔တြင္ နာဂၢဇၹဳန ရဟန္းေတာ္သည္ နဂါးျပည္မွ ပညာပါရမိတာပိဋကတ္မ်ားရရွိပင္႔ေဆာင္ခဲ႔ၿပီး မဇိၩမိက သုညတ ၀ါဒက်မ္းမ်ားကို ေရးသားသည္ ။ နာဂၢဇၹဳန ရဟန္းေတာ္သည္ကား အိႏၵိယျပည္၏ ေနမင္းႀကီး ေလးဆူဟု တင္စားျခင္း ခံရေသာ မဟာပညာရွိက၀ိအေက်ာ္ပေဂးႀကီး ေလးပါးအနက္ပါ၀င္ေသာ ပုဂၢိဳလ္ႀကီးျဖစ္ၿပီး မဟာယာနဗုဒၶဘာသာေလာကတစ္ခုလံုးက ဒုတိယဗုဒၶတစ္ဆူအေနျဖင္႔ အေလးအျမတ္ျပဳျခင္း ခံရသူျဖစ္ေလသည္။ ၎မွ မဟာယနဂိုဏ္းေပၚထြန္းခဲ႔သည္ၿပီးလွ်င္ အိႏၵိယျပည္တျပည္လံုးတြင္ မဟာယာနဗုဒၶဘာသာ၀ါဒျပန္႔ႏွံသည္ ။ သီဟိုဠ္ကြၽန္းတြင္မူ မဟာယာနဗုဒၶဘာသာသည္ ကံမေကာင္းခဲ႔လွပဲ ေ၀ါဟရတိႆ မင္းက ေ၀တုလႅပိဋက (သဒၶမၼပု႑ရိကက်မ္း)ကို မီးရွိ ႔ဖ်က္ဆီး၍ မဟာယနဂိုဏ္းကို တိုင္း ျပည္မွ ႏွင္ထုတ္ခဲ႔ သည္ ကိုေတြ႔ရေလသည္။
(နာလႏၵ တကၠသိုလ္)
ေအဒီ (၄) ရာစု ေလာက္တြင္ မဟာယာနဗုဒၶဘာသာ၏ ေယာဂစာရဂိုဏ္းကို စတင္တည္ေထာင္ေသာ က်မ္းျပဳဆရာ အသဂၤႏွင္႔ ၀သုဗႏၶဳ တို႔ညီေနာင္ႏွစ္ပါးေပၚထြန္းခဲ႔သည္ ။ အိႏၵိယျပည္တြင္ ဂုတၱမင္းမ်ားက နာလႏၵ တကၠသိုလ္ စေသာ မဟာယာန တကၠသိုလ္ ေက်ာင္းၾကီးမ်ား တည္ေထာင္ေပးသည္ ။ ဂုတၱမင္းမ်ားမွာ ဟိႏၵဴဘာသာ၀င္မ်ားျဖစ္ၾက ၍ ထိုေခတ္အိႏၵိယျပည္ ဗုဒၶဘာသာမွာလည္းဟိႏၵဴ၀ါဒႏွင္႔ေထြးေရာယွက္တင္ ျဖစ္ေနသည္ ။ ဗုဒၶဘာသာ၏ သုညတ၀ါဒ ၀ိဥာဏ၀ါဒတို႔ က ဟိႏၵဴဘာသာ ကို လြမ္းမိုး သလို ဟိႏၵဴဘာသာ ထဲမွ ပူရာဏ္က်မ္း အယူအဆမ်ားလည္း ဗုဒၶဘာသာအတြင္းသို႔ စိမ္႕၀င္ထိုးေဖါက္ ၀င္ေရာက္ခဲ႔သည္႔ကာလျဖစ္သည္။
**မဟာယာန တကၠသိုလ္ ေက်ာင္းၾကီးမ်ား**
မဟာယာနဗုဒၶဘာသာ ႏွင္႔ ပတ္သက္၍ ေရးသားမည္ဆိုပါလွ်င္ မဟာယာန တကၠသိုလ္ ေက်ာင္းၾကီးမ်ား၏ အေၾကာင္းကို ခ်န္လွပ္ထားဖို႔ မျဖစ္ႏိုင္ေခ်။ တရုပ္ရဟန္းေတာ္ ရႊင္က်န္ အိႏၵိယျပည္တြင္ ေရာက္ရွိခဲ႔စဥ္က အထင္ကရ တည္ရွိခဲ႔ေသာ မဟာယာန တကၠသိုလ္ ေက်ာင္းၾကီးႏွစ္ခု မွာ အိႏၵိယျပည္ အေရွ႔ပိုင္းတြင္ နာလႏၵာတကၠသိုလ္ ႏွင္႔ အိႏၵိယျပည္ အေနာက္ပိုင္းတြင္ ၀ါလာဗီတကၠသိုလ္ တို႔ ျဖစ္သည္ဟုဆိုပါသည္။ တရုပ္ရဟန္းေတာ္ ရႊင္က်န္သည္ နာလႏၵာတကၠသိုလ္ တြင္ ပါေမာကၡခ်ဳပ္ဆရာေတာ္ သီလဘျဒ ထံတြင္ မဟာယာနဗုဒၶဘာသာ ေယာဂစာရ အဘိဓမၼာ ႏွင္႔ ပတ္သက္၍ ေလ႔လာသင္ၾကားခဲ႔ေလသည္။
နာလႏၵာတကၠသိုလ္သည္ စာသင္ခန္းမႀကီးမ်ား စာၾကည္႔တိုက္ႀကီးမ်ား ႏွင္႔အတူ အဆင္႔ျမင္႔ စီမံအုပ္ခ်ဳပ္ေရး ႏွင္႔ နာလႏၵာတကၠသိုလ္စည္းကမ္းထိန္းသိမ္းေရး လုပ္ငန္းမ်ားပါ ျပည္႔စံုစြာ ရွိေၾကာင္း မွတ္တမ္းတင္ခဲ႔ေလသည္။ နာလႏၵာတကၠသိုလ္ သည္ ဆရာ ၁၅၀၀ ခန္႔ ႏွင္႔ ေက်ာင္းသာ ၁၀၀၀၀ ေက်ာ္ရွိေၾကာင္း ဗုဒၶဘာသာ (မဟာယာန ႏွင္႔ ဟီနယာနဂုိဏ္မ်ား) ျဗဟၼဏဘာသာ ဆိုင္ရာ စာေပက်မ္းဂန္မ်ား အျပင္ အျခား ေလာကီ သိပၸံ အတတ္ပညာမ်ား (ေဟတု၀ိဇၨာ သဒၵါ၀ိဇၨာ အာထဗၺဏေ၀ဒ စသည္) ကိုလည္း သင္ၾကားေၾကာင္း ပါေမာကၡခ်ဳပ္ဆရာေတာ္ သီလဘျဒ သည္ ဥာဏ္အထက္ျမက္ဆံုးႏွင္႔ ပညာအႀကီးဆံုးျဖစ္ေၾကာင္း တို႔ ကို တရုပ္ရဟန္းေတာ္ ရႊင္က်န္ က မွတ္တမ္းတင္ ထားခဲ႔ေလသည္။
အျခား တရုပ္ရဟန္းေတာ္တစ္ပါးျဖစ္ေသာ ယိခ်င္ ၏ Record of the Buddhist Religion (Chapter XXXIV) က်မ္းစာတြင္မူ မဟာယာန တကၠသိုလ္ ေက်ာင္းၾကီးမ်ား၏ ပညာေရးစံနစ္တြင္ သကၠဋသဒၵါသင္ၾကားေရး အေျခခံက်ပံုအေၾကာင္း ကို အေသးစိတ္ခ်ယ္မႈန္းထားသည္ကိုေတြ႕ ရ၏။ သကၠဋသဒၵါသင္ၾကားေရးတြင္ ပါဏိနီ၏ သုတၱက်မ္းမ်ားျဖစ္ေသာ ဓါတုပါထ အ႒ဓါတု ဥဏာဒိသုတၱ ကာသိကာ၀ီထိ အျပင္ ေ၀ဒႏၱဒႆနပညာရွင္ႀကီး ဘာႀတီဟာရီ၏ သွ်တၱရက်မ္းမ်ား ၀ါက်ပဒီပ ေဘဒ၀ီထိ တို႔ ကို လဲ ေလကလာရသည္။ ေဟတု၀ိဇၨာ သဒၵါ၀ိဇၨာ ဆိုင္ရာက်မ္းမ်ား သဗၺတၱိ၀ါဒ အဘိဓမၼာပညာရွင္ ၀သုဗႏၶဳ၏ အဘိဓမၼာေကာသက်မ္း ညာယ် ဒြါရ တကၠ သွ်တၱရ စေသာ ေရွးေဟာင္းအိႏၵိယ ယုတၱိေဗဒ က်မ္းမ်ား ဇာတကမာလာ ႏွင္႔ ၀ိနယဘာသာရပ္ မ်ားကို ပါ က်ယ္ျပန္႕စြာေလ႕လာသင္ၾကားၾက ရေလသည္။
မဟာယာန တကၠသိုလ္ ေက်ာင္းၾကီးမ်ား၏ ပညာေရးစံနစ္တြင္ အာဂုံ ေလ႔က်က္ျခင္း နည္းကို သံုး သည္သာမက ဆင္ေျခေလွ်ာက္လဲျခင္းပညာရပ္ေလ႕က်င္႔ ၾကရေလသည္။ ပညာရပ္မ်ားေလ႕လာသင္ၾကားၿပီးဆံုးသြားပါကဘြဲ႔အပ္ႏွင္ျခင္းလဲ ရွိသည္။ စာသင္ခန္းမ်ားတြင္ ေရနာရီသံုး အခ်ိန္မွတ္သား ေမာင္းတီး ၍ အခ်ိန္ကို ေၾကညာေပး တစ္ေန႔တာ သင္ၾကားခ်ိန္ (၈) နာရီခန္႕ရွိသည္ဟုဆို၏။ နာလႏၵာတကၠသိုလ္မွာ ဆင္ေျခေလွ်ာက္လဲျခင္းပညာရပ္တြင္ အလြန္ေက်ာ္ၾကားၿပီး စာသင္သားမ်ား အေနႏွင္႔ ဆင္ေျခေလွ်ာက္လဲျခင္း ကို ေလ႕က်င္႕ၾကျဖင္းအားျဖင္႔ ေန႔တာတို သည္ဟူ၍ ေတာင္ထင္ၾကရေၾကာင္း လြတ္လပ္စြာ ဆင္ေျခတက္ အဆိုအေျခမ်ားျဖင္႔ ျငင္းခံုကာ ပညာဆည္းပူး ေလ႕လာၾကရေၾကာင္း ေရးသားထားေလသည္။
နာလႏၵာတကၠသိုလ္၏ ပညာသင္ၾကားပံုသည္ ေရွးေခတ္ ဘုန္းေတာ္ႀကီးေက်ာင္းတိုက္မ်ားမွ အေမးအေျဖ (ကထာ) သင္ၾကားနည္း ကို အတုယူဟန္ရွိေလသည္။ နယ္အသီးသီးမွ လူမ်ိဳးေပါင္းစံု ဘာသာေပါင္းစံု ေက်ာင္းသားမ်ား တက္ေရာက္ ေလ႕လာသင္ၾကားၾကခဲ႔ေသာေၾကာင္႔ ဗုဒၶဘာသာ ကို ျဗဟၼဏဘာသာ ႏွင္႔ေထြးေရာယွက္တင္ ေပါင္းစည္း ေစရန္ နာလႏၵာတကၠသိုလ္ ပညာေရး က အေျခအေနေပးေစခဲ႔ေၾကာင္း သမိုင္းပညာရွင္တို႔က ေကာက္ခ်က္ဆြဲၾက၏။
နာလႏၵာတကၠသိုလ္ စာၾကည္႔တိုက္ႀကီးမ်ား အလြန္ႀကီးက်ယ္ေၾကာင္း တိဗက္ ဆရာေတာ္ လာမာ တာရာနာထ၏ မွတ္တမ္းမ်ားတြင္ ေဖၚျပထားသည္ကို ေတြ႕ရၿပီး ယင္းတို႔ အနက္ စာၾကည္႔တိုက္ႀကီး (၃) ခု ထင္ရွားေလသည္။ ၎တို႕၏ အမည္မ်ားမွာ ရတနဒါဓီ (ရတနာပင္လယ္)၊ ရတနသာဂရ (ရတနာ သမုဒၵရာ)၊ ႏွင္႔ ရတနာရဥၹက (ရတနာ မ်က္ခ်ယ္) ဟူ ၍ အသီးသီးျဖစ္ၾက၏။ ထိုစာၾကည္႔တိုက္ႀကီးမ်ားကို တပ္ခ္မ်ား က မီးရိႈ႕ ဖ်က္ဆီးခဲ႔ေၾကာင္း တိဗက္မွတ္တမ္းမ်ားက ဆိုရာတြင္ လေပါင္းမ်ားစြာ မီးမ်ားေလာင္ေနခဲ႔ေၾကာင္း ဂုိဏ္းေပါင္းစံု ဗုဒၶဘာသာ ဆိုင္ရာ က်မ္းဂန္စာေပမ်ား မီးသင္႔ ေပ်ာက္ကြယ္ခဲ႔ရေၾကာင္း သိရပါသည္။ နာလႏၵာတကၠသိုလ္ႀကီးသည္ (၆) ရာစု ေခတ္တြင္ အေက်ာ္ၾကားဆံုးျဖစ္ခဲ႔ၿပီး ေနာက္ ႏွစ္သံုးရာ အတြင္း အသစ္ေပၚေပါက္လာခဲ႔ေသာ ၀ိၾကမသီလတကၠသိုလ္ မတိုင္ခင္ကာလထိ နာမည္ေက်ာ္ တကၠသိုလ္ေက်ာင္းတိုက္ႀကီး ျဖစ္ခဲ႔ေလသည္။ နာလႏၵာတကၠသိုလ္သည္ ေအဒီ (၁၁၉၇) ခုႏွစ္တြင္ ဘီဟာျပည္နယ္ကို မိုဟာေမဒင္တို႕ တိုက္ခိုက္ သိမ္းပိုက္သည္႔ အခါတြင္ ဂုိဏ္းေပါင္းစံု ဗုဒၶဘာသာ ရဟန္းေတာ္ မ်ား အသတ္ခံရၿပီး လံုး၀ပ်က္သုဥ္းခဲ႔ေလသည္။
နာလႏၵာတကၠသိုလ္ ၏ ဗိသုကာလက္ရာ (၇) ရာစုေခတ္၏ အခမ္းနားဆံုး ေသာ လက္ရာအျဖစ္ အသိအမွတ္ျပဳၾကရ ေလာက္ေအာင္ ထည္၀ါခမ္းနားခဲ႔ေလသည္။ ဘုရင္ ယေသာ၀ါမာန္ (Yasovarman) ေရးထိုးေသာ ေက်ာက္စာတြင္ နာလႏၵာတကၠသိုလ္ ၏ ျမင္႔မားလွေသာ ဘံုနန္းထြတ္ေဆာင္မ်ားသည္ မိုးေကာင္းကင္မွ တိမ္လႊာညြန္႔ဆိုင္ မ်ားကိုပင္ ထိတို႔နမ္းရႈပ္ေနေလဟန္ရွိေၾကာင္း ခ်ီးက်ဴးေရးသားထားေလ၏။
နာလႏၵာတကၠသိုလ္ႏွင္ပတ္သက္ အိႏိၵယႏိုင္ငံ ေရွးေဟာင္းသုေတသနဌာန၏ တူးေဖာ္ေတြ႔ရွိခ်က္မ်ားတြင္ထူးျခားခ်က္ တစ္ခုကိုေတြ႕ ရ၏။ ၀ဂၤတိုင္း ကို အုပ္စိုးခဲ႔ေသာ ပါလမင္းဆက္၀င္ တတိယေျမာက္ ပါလမင္းျဖစ္ေသာ ေဒ၀ပါလမင္း (ေအဒီ ၉၀၀ ခန္႔) ေရးထိုးခဲ႔သည္ဟုယူဆရေသာ ေၾကးပုရပိုက္ ထဲ တြင္ သု၀ဏၰဘူမိ (သုမၾတ) ကၽြန္းကို စိုးစံေသာ ဘုရင္ သိရိဗလပုတၱေဒ၀မင္း သည္ နာလႏၵာတကၠသိုလ္ ႀကီးတည္တံ႕ေစရန္ ရဟန္းေတာ္မ်ား ခ်မ္းသာစြာ ပညာသင္ၾကား ႏိုင္ၾကေ်စရန္ သီရိနာဂရေခၚ ပါဋလိပုတ္ ခရိုင္ ႏိုင္ငံအတြင္း ရြာ (၅) ရြာ ကို မိမိပိုင္ဆိုင္သည္႔ သု၀ဏၰဘူမိ မွ ရြာ (၅) ရြာ ျဖင္႔ အစားထိုး ေပးလွဴေၾကာင္း ေရးထိုးထားသည္ကို ေထာက္ခ်င္႕ ၍ နာလႏၵာတကၠသိုလ္ သည္ အိႏိၵယႏိုင္ငံတြင္ သာမကပဲ သု၀ဏၰဘူမိ (သုမၾတ) ကၽြန္း ကဲ႕ သို႔ ေသာ ေ၀းလံေသာ တိုငး္ႏိုင္ငံမ်ားထိေအာင္ ေက်ာ္ေဇာသတင္းပ်ံ႕ ႏွံ႕ ခဲ႔ေသာ တကၠသိုလ္ႀကီး ျဖစ္ေၾကာင္းထင္ရွားေလသည္။
**၀ိၾကမသီလတကၠသိုလ္ သည္ကား နာလႏၵာတကၠသိုလ္ ေနာက္ ေပၚေပါက္လာေသာ ေက်ာင္းတိုက္ႀကီးျဖစ္ေလသည္။ ၀ဂၤတိုင္း (ဘဂၤလား) ကို စိုးစံခဲ႔ေသာ ပါလ မင္းဆက္မ်ား ၏ အေထာက္အပံ႕ျဖင္႕ ေပၚထြန္းခဲ႔ ေသာ ဗုဒၶစာေပတကၠသိုလ္ႀကီး ျဖစ္ေပသည္။ ၀ိၾကမသီလတကၠသိုလ္ တည္ေနရာ ကို ရွာေဖြ ရာတြင္ ဂဂၤါျမစ္ ယာဖက္ကမ္း ျမစ္ႀကီးေျမာက္ဖက္အရပ္သို႕ စီးဆင္းရာ မွာ တည္ရွိခဲ႔ဟု ခန္႔မွန္းေသာ္လည္း အတိအက် မေတြ႕ရ ေသးေခ်။ ေရွးေဟာင္းမွတ္တမ္းမ်ား အလိုအရ ၀ိၾကမသီလတကၠသိုလ္ ႀကီး၀ယ္မုခ္တံခါး (၆) ေပါက္ ရွိၿပီးလွ်င္ မုခ္တံခါးေပါက္ အသီးသီး ၌ (ဒြါရ ပ႑ိတ) ဟုေခၚေသာ ပညာရွိက၀ိႀကီးမ်ား က ေစာင္႔ေရွာက္လွ်က္ရွိခဲ႕ေၾကာင္ ႏွင္႔ စာသင္သားမ်ား ပညာသင္ၾကားၿပီးေျမာက္ခဲ႔ပါက ပ႑ိတ ဘြဲ႔ ကို တကၠသိုလ္ မွ အပ္ႏွင္း ေၾကာင္း ေဖၚျပထားေလသည္။
၀ိၾကမသီလတကၠသိုလ္ ၏ ေမႊးပ်ံ႕ေသာဂုဏ္သတင္းသည္ တိဗက္ သို႕ သာသနာျပဳၾကြေရာက္ေတာ္မူခဲ႔ေသာ အရွင္ျမတ္ဒီပကၤရာ သိရီဥာဏ (Dipankara Srijnana) (ေအဒီ ၉၈၀-၁၀၅၃) ႏွင္႔ အဓိက ဆက္စပ္လွ်က္ရွိခဲ႔ေလသည္။ အရွင္ျမတ္ဒီပကၤရာ သိရီဥာဏ သည္ ၾသဒႏၱပူရီ တကၠသိုလ္ တြင္ ပညာေလ႕လာဆည္းပူးခဲ႔ၿပီးေနာက္ (ေအဒီ ၁၀၃၄-၁၀၃၈) တြင္ ၀ိၾကမသီလတကၠသိုလ္ ၏ ပါေမာကၡခ်ဳပ္ ဆရာေတာ္ႀကီးျဖစ္လာခဲ႔ၿပီး တိဗက္ဘုရင္ ၏ ပင္႔ဖိတ္ခ်က္အရ တိဗက္ျပည္သုိ႔ သာသနာျပဳၾကြေရာက္ခ်ီးျမွင္႕ ခဲ႔ေသာ သာသနာ႔အာဇာနည္ ဆရာေတာ္ႀကီးတစ္ပါးျဖစ္၏။ အရွင္ျမတ္ဒီပကၤရာ သိရီဥာဏ သည္ ကဒမ္ပဂုိဏ္း (Kadampa School) ကို တည္ေထာင္ခဲ႔ၿပီး တိဗက္ျပည္တြင္ ဗုဒၶဘာသာေရာင္၀ါေနသို႔လင္းေစခဲ႔ ေသာ ေက်းဇူးရွင္ အျဖစ္ တိဗက္ျပည္သူတို႔ က အထူးေလးျမတ္ၾကည္ညိဳျခင္း ကို ခံရသူလည္းျဖစ္၏။ အရွင္ျမတ္ဒီပကၤရာ သိရီဥာဏသည္ (၁၃) ႏွစ္တိုင္ေအာင္ တိဗက္ျပည္တြင္ သာသနာျပဳၿပီး တိဗက္ျပည္မွာပဲ ပ်ံလြန္ေတာ္မူခဲ႔ ေလသည္။
၀ိၾကမသီလတကၠသိုလ္ေနာက္ ထပ္မံေပၚေပါက္ခဲ႔ ေသာ ဇဂဒၵလ ႏွင္႔ ၾသဒႏၱပူရီ တကၠသိုလ္ မ်ားသည္လည္း ထိုစဥ္က ဗုဒၶသာသနာေတာ္ကို ေထာက္ပံ႔ခဲ႔ၾကသည္႕ ပါလ မင္းဆက္မ်ား ပင္ ထူေထာင္ေပးခဲ႔ေသာ တကၠသိုလ္မ်ား ျဖစ္ေပ၏။ ေအဒီ ၁၀၈၄ မွ ၁၁၃၀ ထိ စိုးစံခဲ႔ေသာ ရာမာပါလမင္း (King Ramapala) သည္ ဂဂၤါျမစ္ဆံုေဒသ (ကာရာတို၀ါ) တြင္ မင္းေနျပည္ေတာ္တည္ေထာင္၍ ရာမာ၀တီၿမိဳ႔ေတာ္ (Ramavati) ဟု အမည္ေပးခဲ႔ ၏။ ေနျပည္ေတာ္ ၌္ ဇဂဒၵလ တကၠသိုလ္ ကိုလည္း တည္ေထာင္ေပးခဲ႕သည္။ ဇဂဒၵလတကၠသိုလ္သည္ ႏွစ္ပါင္း (၁၅၀) ခန္႔သာ ရွင္သန္ ႏိုင္ခဲ႔ၿပီး ဘီဟာျပည္နယ္ကို မိုဟာေမဒင္တို႕ တိုက္ခိုက္ခ်ိန္တြင္ အျခား ဗုဒၶတကၠသိုလ္ႀကီးမ်ား နည္းတူ ပ်က္သုဥ္းခဲ႔ ရျပန္ ေလသည္။
(ဆက္လက္ေဖၚျပပါမည္)
**စုေဆာင္းတင္ျပသူ- လင္းထက္ေဆြ**
(King Pusyamitra Sunga)
**မဟာယာနဗုဒၶဘာသာ တိုးတက္ထြန္းကားလာျခင္း**
ဗုဒၶဘာသာ၏ အေစာဆံုး ႏွစ္ (၃၀၀) ကာလအတြင္းမွာ ဗုဒၶဘာသာ သည္ လူ႔ေလာကႏွင္႔ မ်ားစြာ မဆက္စပ္ေသာ ရဟန္းဗဟိုျပဳ ဘာသာတရားတစ္ခု အသြင္ျဖင္႔ရွိခဲ႔ ေမာရိယ အင္ပါယာကို ထူေထာင္ေသာ အာေသာကမင္းႀကီး လက္ထက္မွ စ တင္ ဗုဒၶဘာသာ သည္ ျပန္႔ပြား ရန္ အားယူခဲ႔ႏိုင္သည္ကို ေတြ႕ရသည္။ အိႏၵိယျပည္တြင္ ဗုဒၶသာသနာေတာ္ကို ခ်ီးျမွင္႔ ေထာက္ပံေသာ သာသနာ႔ဒါယကာ ေမာရိယမင္းဆက္ ျပဳတ္၍ ျဗဟၼဏ ဘာသာ၀င္ ဘုရင္မ်ားနန္းတက္ခဲ႔သည္ ။
အာေသာကမင္းႀကီး ေနာက္ သုန္ဂမင္းဆက္မ်ားနန္းတက္လာေသာ ဗုဒၶဘာသာ သည္ မင္းခ်ီးေျမာက္မႈမခံရေတာ႔ေခ်။ ပုရွမိၾတသုန္ဂမင္း (Pusyamitra Sunga) သည္ ဗုဒၶဘာသာ ကို မ်ားစြာဖိႏွိပ္ခဲ႔ ေလသည္။ ျဗဟၼဏ ဘုရင္ တို႔၏ ႏွိပ္စက္မွူေၾကာင္႔ ဟီနယာန သဗၺတၱိ၀ါဒဂိုဏ္း မွာ အိႏၵိယအေနာက္ ပိုင္းသို႔ေျပာင္း ခဲ႔ရ၍ ေထရ၀ါဒဂိုဏ္းမွာ အိႏၵိယေတာင္ပိုင္း ဆံခ်ီသို႔ ေရြ ႔ခဲ႔ရသည္ ။ ျဗဟၼဏ ဘုရင္တို႔သည္ သကၠဋဘာသာကို ဦးစားေပးေသာေၾကာင္႔ ဟီနယာန သဗၺတၱိ ၀ါဒဂိုဏ္း သည္ ဘုရားေဟာပါဠိေတာ္မ်ားကို သကၠတ ဘာသာ ျဖင္႔ေျပာင္းလဲ မွတ္တမ္းတင္ခဲ႔ၾကသည္။
ဗုဒၶဘာသာ သည္ ဖိႏွိပ္ခံရေသာ္လည္း ျပည္သူတို႔၏ ၾကည္ညိဳသဒၵါတရားေၾကာင္႔ မေမွးမွိန္ပဲ ဆက္လက္ တိုးတက္ခဲ႔ပါသည္။ သုန္ဂမင္းဆက္ေခတ္ကာလတြင္ ဗုဒၶဘာသာ ကို ျပည္သူတို႔၏ လွဴဒါန္းပူေဇာ္မႈ အေထာက္အထား မ်ားစြာ ေတြ႔ ရွိရေလသည္။ဘာရြတ္ထူပါ ဆန္ခ်ီထူပါ ကာေလ လိႈဏ္ဂူ စေသာ ႀကီးမားေသာ သာသနိကအေဆာက္ အအံုမ်ား သည္ သုန္ဂမင္းဆက္ေခတ္ကာလတြင္ ေပၚထြန္းခဲ႔သည္ကို ေထာက္ခ်င္႔လွ်က္ ဗုဒၶဘာသာ သည္ ဖိႏွိပ္ခံရေသာ္လည္း ျပည္သူတို႔၏ ၾကည္ညိဳသဒၵါတရားေၾကာင္႔ မေမွးမွိန္ပဲ ဆက္လက္ တိုးတက္ခဲ႔ေၾကာင္းထင္းရွားသည္။ ဤသို႔ျဖင္႔ ဗုဒၶဘာသာ သည္ တစ္ျဖည္းျဖည္း ရဟန္းဗဟိုျပဳ ဘာသာတရားတစ္ခု အသြင္ မွ လူထုအမ်ားကိုးကြယ္ေသာ ဘာသာတရားတစ္ခုအျဖစ္သို႔ေရာက္ခဲ႔သည္။ ဓါတ္ေတာ္ ေမြေတာ္ ေစတီ ပုထိုး ဆင္းတု ကိုးကြယ္ေသာ လူထုအမ်ားႀကိဳက္ဘာသာတရားျဖစ္လာခဲ႔ေလသည္။
အိႏိၵယျပည္ေျမာက္ပိုင္းမွာ ဂရိ ဘုရင္ မိလိႏၵကဲ႕သို႔ေသာ ပုဂၢိဳလ္မ်ားသည္ပင္ ဗုဒၶဘာသာ ကို လက္ခံခဲ႔ၾကခ်ိန္ျဖစ္၏။ဂရိ ဘုရင္ မိလိႏၵ သည္ သာဂလေနျပည္ေတာ္ တည္ေထာင္ၿပီးေသာ္ ဗုဒၶဘာသာ ကိုမ်ားစြာ ေထာက္႔ပံ႕ ခ်ီးေျမာက္ခဲ႔သည္။ပန္ဂ်ပ္ျပည္နယ္ သာဂလျမိဳ ႔ေတာ္တြင္ ဂရိ္ႏြယ္၀င္ မိလိႏၵမင္းၾကီး၏ အေမးကို ရဟႏၱာ အရွင္နာဂသိန္ ကေျဖဆိုေသာ မိလိႏၵပဥွာ ပါဠိေတာ္က်မ္းၾကီးေပၚထြန္းခဲ႔သည္ ။ ဗုဒၶဘာသာ ကို အိႏိၵယျပည္ေျမာက္ပိုင္းမွာ ေနထိုင္ေသာဂရိလူမ်ိဳးမ်ား ကိုးကြယ္ခဲ႔ၾက ပါဠိစာေပ အေထာက္အထားမ်ားအရ ကထာ၀တၱဳက်မ္းျပဳ အရွင္ေမာဂၢလိပုတၱတိႆမေထရ္ႀကီးသည္ ယာ၀နတိုင္း (ဂရိေဒသ) သို႔ သာသနာျပဳရန္ အရွင္ဓမၼရိကၡိတမေထရ္ကို ေစလႊတ္ခဲ႔သည္။ ထိုမေထရ္သည္ ယာ၀နတိုင္း (ဂရိေဒသ) သာ မက အပႏၱကတိုင္းတြင္လည္း သာသနာကိုထြန္းလင္းေစခဲ႔ပါ၏။
ေအဒီ (၁) ရာစု-ဂႏၶာရတိုင္း ပက္သွ်၀ါျမိဳ ႔တြင္ သကမင္းစိုးစံသည္ ။ ထိုကာလ တြင္ ဂႏၶာရတိုင္းတြင္ဟီနယာန သဗၺတၱိ၀ါဒဂိုဏ္းက လႊမ္းမိုးလာ သည္။ သကမင္းဆက္-သာတာ၀ါဟနမင္းဆက္တို႔သည္ အိႏၵိယျပည္ မထုရာ ၊ ဥေဇနီ ၊ ဒက္ကန္ေဒသ သို႔တိုင္ေအာင္ အာဏာစက္ျပန္႔ႏွံ႔ ခဲ႔သည္ သကမင္းဆက္၌ ကနိသွ်ကဘုရင္ကို ဒါယကာျပဳ၍ ဟိနယာန သဗၺတၱိ၀ါဒဂိုဏ္းက ရဟန္းေတာ္(၅၀၀) ျဖင္႔ သဂၤါယနာတင္ခဲ႔သည္ ။ ဤ သဂၤါယနာတင္ပြဲကို အရွင္၀သုမိၾတ က ဦးေဆာင္ ကာ က်င္းပခဲ႔သည္ဟုဆိုပါသည္။ ကနိသွ်ကဘုရင္ သည္ အာေသာကမင္းႀကီး ေထရ၀ါဒသာသနာ ကို ခ်ီးေျမာက္ သည္႕ နည္းတူ သဗၺတၱိ၀ါဒဂိုဏ္း ကို ခ်ီးေျမာက္ခဲ႔သည္။ ေထရ၀ါဒဖက္က အသိအမွတ္မျပဳေသာ္လည္း စတုတၱသဂၤါယနာဟု ေခၚတြင္ၾကေသာ ပိဋကတ္ေတာ္က်မ္းစာမ်ား ႏွင္႕ အဖြင္႔ ၀ိဘာသာက်မ္းႀကီးမ်ားကို သဗၺတၱိ၀ါဒဂိုဏ္း၀င္ ရဟန္းေတာ္မ်ား က စီရင္ၾကၿပီး ေၾကးျပားမ်ားေပၚတြင္ေရးထြင္းကာ ပူေဇာ္ခဲ႔ၾကသည္။
သဗၺတၱိ၀ါဒဂိုဏ္း၏ ပိဋကတ္ေတာ္မ်ားကို တရုပ္ဘာသာ တိဗက္ဘာသာ တို႔သို႕ ျပန္ဆိုခဲ႔ၾကေသာေၾကာင္႔ မဟာယာန ဗုဒၶဘာသာ၏ ပိဋကတ္စာေပ အေျခခံအုတ္ျမစ္သည္ သဗၺတၱိ၀ါဒဂိုဏ္းလာ စာေပမ်ားျဖစ္သည္ဟုဆိုလွ်င္ မွားအံ႕မထင္ေပ။ တစ္နည္းအားျဖင္႔ မဟာယာနဗုဒၶဘာသာ၏ အဆင္႔ျမင္႔ ဒႆနဂိုဏ္းမ်ားျဖစ္ၾကေသာ မဇိၩမိက ဂိုဏ္း ႏွင္႔ ေယာဂစာရ ဂိုဏ္း တို႔၏ အျမင္မ်ားသည္ သဗၺတၱိ၀ါဒဂိုဏ္း၏ အေျခခံအယူ၀ါဒေရးရာမ်ား ကို ေ၀ဖန္းဆန္းစစ္တိုက္ခိုက္ရင္း ေပၚထြန္း လာခဲ႔ေလသည္။ ထို႔ေၾကာင္႔ တိဗက္ မဟာယာနဗုဒၶဘာသာ၏ သင္ရိုးတြင္ သဗၺတၱိ၀ါဒဂိုဏ္း၏ အဘိဓမၼာ က်မ္းမ်ားလာ ေသာ ေ၀ဘာသိကဒႆနအျမင္ သည္ အေျခခံသင္ရိုးျဖစ္၍ မဇိၩမိက ဂိုဏ္း ႏွင္႔ ေယာဂစာရ ဂိုဏ္း တို႔၏ အျမင္မ်ားကို အဆင္႔ျမင္႔ သင္ခန္းစာမ်ား အျဖစ္ သင္ယူရေလသည္။ ဤ အခ်က္သည္ ေရွ႕တြင္ ေရးသားေဖၚျပလတၱံေသာ မဇိၩမိက ဂိုဏ္း ႏွင္႔ ေယာဂစာရ ဂိုဏ္း တို႔၏ အျမင္မ်ားဆိုင္ရာ အခန္းမ်ား ေရာက္လွ်င္ ေကာင္းစြာ ထင္ရွားလာပါလိမ္႔မည္။
ေအဒီ (၂) ရာစု ခန္႔တြင္ နာဂၢဇၹဳန ရဟန္းေတာ္သည္ နဂါးျပည္မွ ပညာပါရမိတာပိဋကတ္မ်ားရရွိပင္႔ေဆာင္ခဲ႔ၿပီး မဇိၩမိက သုညတ ၀ါဒက်မ္းမ်ားကို ေရးသားသည္ ။ နာဂၢဇၹဳန ရဟန္းေတာ္သည္ကား အိႏၵိယျပည္၏ ေနမင္းႀကီး ေလးဆူဟု တင္စားျခင္း ခံရေသာ မဟာပညာရွိက၀ိအေက်ာ္ပေဂးႀကီး ေလးပါးအနက္ပါ၀င္ေသာ ပုဂၢိဳလ္ႀကီးျဖစ္ၿပီး မဟာယာနဗုဒၶဘာသာေလာကတစ္ခုလံုးက ဒုတိယဗုဒၶတစ္ဆူအေနျဖင္႔ အေလးအျမတ္ျပဳျခင္း ခံရသူျဖစ္ေလသည္။ ၎မွ မဟာယနဂိုဏ္းေပၚထြန္းခဲ႔သည္ၿပီးလွ်င္ အိႏၵိယျပည္တျပည္လံုးတြင္ မဟာယာနဗုဒၶဘာသာ၀ါဒျပန္႔ႏွံသည္ ။ သီဟိုဠ္ကြၽန္းတြင္မူ မဟာယာနဗုဒၶဘာသာသည္ ကံမေကာင္းခဲ႔လွပဲ ေ၀ါဟရတိႆ မင္းက ေ၀တုလႅပိဋက (သဒၶမၼပု႑ရိကက်မ္း)ကို မီးရွိ ႔ဖ်က္ဆီး၍ မဟာယနဂိုဏ္းကို တိုင္း ျပည္မွ ႏွင္ထုတ္ခဲ႔ သည္ ကိုေတြ႔ရေလသည္။
(နာလႏၵ တကၠသိုလ္)
ေအဒီ (၄) ရာစု ေလာက္တြင္ မဟာယာနဗုဒၶဘာသာ၏ ေယာဂစာရဂိုဏ္းကို စတင္တည္ေထာင္ေသာ က်မ္းျပဳဆရာ အသဂၤႏွင္႔ ၀သုဗႏၶဳ တို႔ညီေနာင္ႏွစ္ပါးေပၚထြန္းခဲ႔သည္ ။ အိႏၵိယျပည္တြင္ ဂုတၱမင္းမ်ားက နာလႏၵ တကၠသိုလ္ စေသာ မဟာယာန တကၠသိုလ္ ေက်ာင္းၾကီးမ်ား တည္ေထာင္ေပးသည္ ။ ဂုတၱမင္းမ်ားမွာ ဟိႏၵဴဘာသာ၀င္မ်ားျဖစ္ၾက ၍ ထိုေခတ္အိႏၵိယျပည္ ဗုဒၶဘာသာမွာလည္းဟိႏၵဴ၀ါဒႏွင္႔ေထြးေရာယွက္တင္ ျဖစ္ေနသည္ ။ ဗုဒၶဘာသာ၏ သုညတ၀ါဒ ၀ိဥာဏ၀ါဒတို႔ က ဟိႏၵဴဘာသာ ကို လြမ္းမိုး သလို ဟိႏၵဴဘာသာ ထဲမွ ပူရာဏ္က်မ္း အယူအဆမ်ားလည္း ဗုဒၶဘာသာအတြင္းသို႔ စိမ္႕၀င္ထိုးေဖါက္ ၀င္ေရာက္ခဲ႔သည္႔ကာလျဖစ္သည္။
**မဟာယာန တကၠသိုလ္ ေက်ာင္းၾကီးမ်ား**
မဟာယာနဗုဒၶဘာသာ ႏွင္႔ ပတ္သက္၍ ေရးသားမည္ဆိုပါလွ်င္ မဟာယာန တကၠသိုလ္ ေက်ာင္းၾကီးမ်ား၏ အေၾကာင္းကို ခ်န္လွပ္ထားဖို႔ မျဖစ္ႏိုင္ေခ်။ တရုပ္ရဟန္းေတာ္ ရႊင္က်န္ အိႏၵိယျပည္တြင္ ေရာက္ရွိခဲ႔စဥ္က အထင္ကရ တည္ရွိခဲ႔ေသာ မဟာယာန တကၠသိုလ္ ေက်ာင္းၾကီးႏွစ္ခု မွာ အိႏၵိယျပည္ အေရွ႔ပိုင္းတြင္ နာလႏၵာတကၠသိုလ္ ႏွင္႔ အိႏၵိယျပည္ အေနာက္ပိုင္းတြင္ ၀ါလာဗီတကၠသိုလ္ တို႔ ျဖစ္သည္ဟုဆိုပါသည္။ တရုပ္ရဟန္းေတာ္ ရႊင္က်န္သည္ နာလႏၵာတကၠသိုလ္ တြင္ ပါေမာကၡခ်ဳပ္ဆရာေတာ္ သီလဘျဒ ထံတြင္ မဟာယာနဗုဒၶဘာသာ ေယာဂစာရ အဘိဓမၼာ ႏွင္႔ ပတ္သက္၍ ေလ႔လာသင္ၾကားခဲ႔ေလသည္။
နာလႏၵာတကၠသိုလ္သည္ စာသင္ခန္းမႀကီးမ်ား စာၾကည္႔တိုက္ႀကီးမ်ား ႏွင္႔အတူ အဆင္႔ျမင္႔ စီမံအုပ္ခ်ဳပ္ေရး ႏွင္႔ နာလႏၵာတကၠသိုလ္စည္းကမ္းထိန္းသိမ္းေရး လုပ္ငန္းမ်ားပါ ျပည္႔စံုစြာ ရွိေၾကာင္း မွတ္တမ္းတင္ခဲ႔ေလသည္။ နာလႏၵာတကၠသိုလ္ သည္ ဆရာ ၁၅၀၀ ခန္႔ ႏွင္႔ ေက်ာင္းသာ ၁၀၀၀၀ ေက်ာ္ရွိေၾကာင္း ဗုဒၶဘာသာ (မဟာယာန ႏွင္႔ ဟီနယာနဂုိဏ္မ်ား) ျဗဟၼဏဘာသာ ဆိုင္ရာ စာေပက်မ္းဂန္မ်ား အျပင္ အျခား ေလာကီ သိပၸံ အတတ္ပညာမ်ား (ေဟတု၀ိဇၨာ သဒၵါ၀ိဇၨာ အာထဗၺဏေ၀ဒ စသည္) ကိုလည္း သင္ၾကားေၾကာင္း ပါေမာကၡခ်ဳပ္ဆရာေတာ္ သီလဘျဒ သည္ ဥာဏ္အထက္ျမက္ဆံုးႏွင္႔ ပညာအႀကီးဆံုးျဖစ္ေၾကာင္း တို႔ ကို တရုပ္ရဟန္းေတာ္ ရႊင္က်န္ က မွတ္တမ္းတင္ ထားခဲ႔ေလသည္။
အျခား တရုပ္ရဟန္းေတာ္တစ္ပါးျဖစ္ေသာ ယိခ်င္ ၏ Record of the Buddhist Religion (Chapter XXXIV) က်မ္းစာတြင္မူ မဟာယာန တကၠသိုလ္ ေက်ာင္းၾကီးမ်ား၏ ပညာေရးစံနစ္တြင္ သကၠဋသဒၵါသင္ၾကားေရး အေျခခံက်ပံုအေၾကာင္း ကို အေသးစိတ္ခ်ယ္မႈန္းထားသည္ကိုေတြ႕ ရ၏။ သကၠဋသဒၵါသင္ၾကားေရးတြင္ ပါဏိနီ၏ သုတၱက်မ္းမ်ားျဖစ္ေသာ ဓါတုပါထ အ႒ဓါတု ဥဏာဒိသုတၱ ကာသိကာ၀ီထိ အျပင္ ေ၀ဒႏၱဒႆနပညာရွင္ႀကီး ဘာႀတီဟာရီ၏ သွ်တၱရက်မ္းမ်ား ၀ါက်ပဒီပ ေဘဒ၀ီထိ တို႔ ကို လဲ ေလကလာရသည္။ ေဟတု၀ိဇၨာ သဒၵါ၀ိဇၨာ ဆိုင္ရာက်မ္းမ်ား သဗၺတၱိ၀ါဒ အဘိဓမၼာပညာရွင္ ၀သုဗႏၶဳ၏ အဘိဓမၼာေကာသက်မ္း ညာယ် ဒြါရ တကၠ သွ်တၱရ စေသာ ေရွးေဟာင္းအိႏၵိယ ယုတၱိေဗဒ က်မ္းမ်ား ဇာတကမာလာ ႏွင္႔ ၀ိနယဘာသာရပ္ မ်ားကို ပါ က်ယ္ျပန္႕စြာေလ႕လာသင္ၾကားၾက ရေလသည္။
မဟာယာန တကၠသိုလ္ ေက်ာင္းၾကီးမ်ား၏ ပညာေရးစံနစ္တြင္ အာဂုံ ေလ႔က်က္ျခင္း နည္းကို သံုး သည္သာမက ဆင္ေျခေလွ်ာက္လဲျခင္းပညာရပ္ေလ႕က်င္႔ ၾကရေလသည္။ ပညာရပ္မ်ားေလ႕လာသင္ၾကားၿပီးဆံုးသြားပါကဘြဲ႔အပ္ႏွင္ျခင္းလဲ ရွိသည္။ စာသင္ခန္းမ်ားတြင္ ေရနာရီသံုး အခ်ိန္မွတ္သား ေမာင္းတီး ၍ အခ်ိန္ကို ေၾကညာေပး တစ္ေန႔တာ သင္ၾကားခ်ိန္ (၈) နာရီခန္႕ရွိသည္ဟုဆို၏။ နာလႏၵာတကၠသိုလ္မွာ ဆင္ေျခေလွ်ာက္လဲျခင္းပညာရပ္တြင္ အလြန္ေက်ာ္ၾကားၿပီး စာသင္သားမ်ား အေနႏွင္႔ ဆင္ေျခေလွ်ာက္လဲျခင္း ကို ေလ႕က်င္႕ၾကျဖင္းအားျဖင္႔ ေန႔တာတို သည္ဟူ၍ ေတာင္ထင္ၾကရေၾကာင္း လြတ္လပ္စြာ ဆင္ေျခတက္ အဆိုအေျခမ်ားျဖင္႔ ျငင္းခံုကာ ပညာဆည္းပူး ေလ႕လာၾကရေၾကာင္း ေရးသားထားေလသည္။
နာလႏၵာတကၠသိုလ္၏ ပညာသင္ၾကားပံုသည္ ေရွးေခတ္ ဘုန္းေတာ္ႀကီးေက်ာင္းတိုက္မ်ားမွ အေမးအေျဖ (ကထာ) သင္ၾကားနည္း ကို အတုယူဟန္ရွိေလသည္။ နယ္အသီးသီးမွ လူမ်ိဳးေပါင္းစံု ဘာသာေပါင္းစံု ေက်ာင္းသားမ်ား တက္ေရာက္ ေလ႕လာသင္ၾကားၾကခဲ႔ေသာေၾကာင္႔ ဗုဒၶဘာသာ ကို ျဗဟၼဏဘာသာ ႏွင္႔ေထြးေရာယွက္တင္ ေပါင္းစည္း ေစရန္ နာလႏၵာတကၠသိုလ္ ပညာေရး က အေျခအေနေပးေစခဲ႔ေၾကာင္း သမိုင္းပညာရွင္တို႔က ေကာက္ခ်က္ဆြဲၾက၏။
နာလႏၵာတကၠသိုလ္ စာၾကည္႔တိုက္ႀကီးမ်ား အလြန္ႀကီးက်ယ္ေၾကာင္း တိဗက္ ဆရာေတာ္ လာမာ တာရာနာထ၏ မွတ္တမ္းမ်ားတြင္ ေဖၚျပထားသည္ကို ေတြ႕ရၿပီး ယင္းတို႔ အနက္ စာၾကည္႔တိုက္ႀကီး (၃) ခု ထင္ရွားေလသည္။ ၎တို႕၏ အမည္မ်ားမွာ ရတနဒါဓီ (ရတနာပင္လယ္)၊ ရတနသာဂရ (ရတနာ သမုဒၵရာ)၊ ႏွင္႔ ရတနာရဥၹက (ရတနာ မ်က္ခ်ယ္) ဟူ ၍ အသီးသီးျဖစ္ၾက၏။ ထိုစာၾကည္႔တိုက္ႀကီးမ်ားကို တပ္ခ္မ်ား က မီးရိႈ႕ ဖ်က္ဆီးခဲ႔ေၾကာင္း တိဗက္မွတ္တမ္းမ်ားက ဆိုရာတြင္ လေပါင္းမ်ားစြာ မီးမ်ားေလာင္ေနခဲ႔ေၾကာင္း ဂုိဏ္းေပါင္းစံု ဗုဒၶဘာသာ ဆိုင္ရာ က်မ္းဂန္စာေပမ်ား မီးသင္႔ ေပ်ာက္ကြယ္ခဲ႔ရေၾကာင္း သိရပါသည္။ နာလႏၵာတကၠသိုလ္ႀကီးသည္ (၆) ရာစု ေခတ္တြင္ အေက်ာ္ၾကားဆံုးျဖစ္ခဲ႔ၿပီး ေနာက္ ႏွစ္သံုးရာ အတြင္း အသစ္ေပၚေပါက္လာခဲ႔ေသာ ၀ိၾကမသီလတကၠသိုလ္ မတိုင္ခင္ကာလထိ နာမည္ေက်ာ္ တကၠသိုလ္ေက်ာင္းတိုက္ႀကီး ျဖစ္ခဲ႔ေလသည္။ နာလႏၵာတကၠသိုလ္သည္ ေအဒီ (၁၁၉၇) ခုႏွစ္တြင္ ဘီဟာျပည္နယ္ကို မိုဟာေမဒင္တို႕ တိုက္ခိုက္ သိမ္းပိုက္သည္႔ အခါတြင္ ဂုိဏ္းေပါင္းစံု ဗုဒၶဘာသာ ရဟန္းေတာ္ မ်ား အသတ္ခံရၿပီး လံုး၀ပ်က္သုဥ္းခဲ႔ေလသည္။
နာလႏၵာတကၠသိုလ္ ၏ ဗိသုကာလက္ရာ (၇) ရာစုေခတ္၏ အခမ္းနားဆံုး ေသာ လက္ရာအျဖစ္ အသိအမွတ္ျပဳၾကရ ေလာက္ေအာင္ ထည္၀ါခမ္းနားခဲ႔ေလသည္။ ဘုရင္ ယေသာ၀ါမာန္ (Yasovarman) ေရးထိုးေသာ ေက်ာက္စာတြင္ နာလႏၵာတကၠသိုလ္ ၏ ျမင္႔မားလွေသာ ဘံုနန္းထြတ္ေဆာင္မ်ားသည္ မိုးေကာင္းကင္မွ တိမ္လႊာညြန္႔ဆိုင္ မ်ားကိုပင္ ထိတို႔နမ္းရႈပ္ေနေလဟန္ရွိေၾကာင္း ခ်ီးက်ဴးေရးသားထားေလ၏။
နာလႏၵာတကၠသိုလ္ႏွင္ပတ္သက္ အိႏိၵယႏိုင္ငံ ေရွးေဟာင္းသုေတသနဌာန၏ တူးေဖာ္ေတြ႔ရွိခ်က္မ်ားတြင္ထူးျခားခ်က္ တစ္ခုကိုေတြ႕ ရ၏။ ၀ဂၤတိုင္း ကို အုပ္စိုးခဲ႔ေသာ ပါလမင္းဆက္၀င္ တတိယေျမာက္ ပါလမင္းျဖစ္ေသာ ေဒ၀ပါလမင္း (ေအဒီ ၉၀၀ ခန္႔) ေရးထိုးခဲ႔သည္ဟုယူဆရေသာ ေၾကးပုရပိုက္ ထဲ တြင္ သု၀ဏၰဘူမိ (သုမၾတ) ကၽြန္းကို စိုးစံေသာ ဘုရင္ သိရိဗလပုတၱေဒ၀မင္း သည္ နာလႏၵာတကၠသိုလ္ ႀကီးတည္တံ႕ေစရန္ ရဟန္းေတာ္မ်ား ခ်မ္းသာစြာ ပညာသင္ၾကား ႏိုင္ၾကေ်စရန္ သီရိနာဂရေခၚ ပါဋလိပုတ္ ခရိုင္ ႏိုင္ငံအတြင္း ရြာ (၅) ရြာ ကို မိမိပိုင္ဆိုင္သည္႔ သု၀ဏၰဘူမိ မွ ရြာ (၅) ရြာ ျဖင္႔ အစားထိုး ေပးလွဴေၾကာင္း ေရးထိုးထားသည္ကို ေထာက္ခ်င္႕ ၍ နာလႏၵာတကၠသိုလ္ သည္ အိႏိၵယႏိုင္ငံတြင္ သာမကပဲ သု၀ဏၰဘူမိ (သုမၾတ) ကၽြန္း ကဲ႕ သို႔ ေသာ ေ၀းလံေသာ တိုငး္ႏိုင္ငံမ်ားထိေအာင္ ေက်ာ္ေဇာသတင္းပ်ံ႕ ႏွံ႕ ခဲ႔ေသာ တကၠသိုလ္ႀကီး ျဖစ္ေၾကာင္းထင္ရွားေလသည္။
**၀ိၾကမသီလတကၠသိုလ္ သည္ကား နာလႏၵာတကၠသိုလ္ ေနာက္ ေပၚေပါက္လာေသာ ေက်ာင္းတိုက္ႀကီးျဖစ္ေလသည္။ ၀ဂၤတိုင္း (ဘဂၤလား) ကို စိုးစံခဲ႔ေသာ ပါလ မင္းဆက္မ်ား ၏ အေထာက္အပံ႕ျဖင္႕ ေပၚထြန္းခဲ႔ ေသာ ဗုဒၶစာေပတကၠသိုလ္ႀကီး ျဖစ္ေပသည္။ ၀ိၾကမသီလတကၠသိုလ္ တည္ေနရာ ကို ရွာေဖြ ရာတြင္ ဂဂၤါျမစ္ ယာဖက္ကမ္း ျမစ္ႀကီးေျမာက္ဖက္အရပ္သို႕ စီးဆင္းရာ မွာ တည္ရွိခဲ႔ဟု ခန္႔မွန္းေသာ္လည္း အတိအက် မေတြ႕ရ ေသးေခ်။ ေရွးေဟာင္းမွတ္တမ္းမ်ား အလိုအရ ၀ိၾကမသီလတကၠသိုလ္ ႀကီး၀ယ္မုခ္တံခါး (၆) ေပါက္ ရွိၿပီးလွ်င္ မုခ္တံခါးေပါက္ အသီးသီး ၌ (ဒြါရ ပ႑ိတ) ဟုေခၚေသာ ပညာရွိက၀ိႀကီးမ်ား က ေစာင္႔ေရွာက္လွ်က္ရွိခဲ႕ေၾကာင္ ႏွင္႔ စာသင္သားမ်ား ပညာသင္ၾကားၿပီးေျမာက္ခဲ႔ပါက ပ႑ိတ ဘြဲ႔ ကို တကၠသိုလ္ မွ အပ္ႏွင္း ေၾကာင္း ေဖၚျပထားေလသည္။
၀ိၾကမသီလတကၠသိုလ္ ၏ ေမႊးပ်ံ႕ေသာဂုဏ္သတင္းသည္ တိဗက္ သို႕ သာသနာျပဳၾကြေရာက္ေတာ္မူခဲ႔ေသာ အရွင္ျမတ္ဒီပကၤရာ သိရီဥာဏ (Dipankara Srijnana) (ေအဒီ ၉၈၀-၁၀၅၃) ႏွင္႔ အဓိက ဆက္စပ္လွ်က္ရွိခဲ႔ေလသည္။ အရွင္ျမတ္ဒီပကၤရာ သိရီဥာဏ သည္ ၾသဒႏၱပူရီ တကၠသိုလ္ တြင္ ပညာေလ႕လာဆည္းပူးခဲ႔ၿပီးေနာက္ (ေအဒီ ၁၀၃၄-၁၀၃၈) တြင္ ၀ိၾကမသီလတကၠသိုလ္ ၏ ပါေမာကၡခ်ဳပ္ ဆရာေတာ္ႀကီးျဖစ္လာခဲ႔ၿပီး တိဗက္ဘုရင္ ၏ ပင္႔ဖိတ္ခ်က္အရ တိဗက္ျပည္သုိ႔ သာသနာျပဳၾကြေရာက္ခ်ီးျမွင္႕ ခဲ႔ေသာ သာသနာ႔အာဇာနည္ ဆရာေတာ္ႀကီးတစ္ပါးျဖစ္၏။ အရွင္ျမတ္ဒီပကၤရာ သိရီဥာဏ သည္ ကဒမ္ပဂုိဏ္း (Kadampa School) ကို တည္ေထာင္ခဲ႔ၿပီး တိဗက္ျပည္တြင္ ဗုဒၶဘာသာေရာင္၀ါေနသို႔လင္းေစခဲ႔ ေသာ ေက်းဇူးရွင္ အျဖစ္ တိဗက္ျပည္သူတို႔ က အထူးေလးျမတ္ၾကည္ညိဳျခင္း ကို ခံရသူလည္းျဖစ္၏။ အရွင္ျမတ္ဒီပကၤရာ သိရီဥာဏသည္ (၁၃) ႏွစ္တိုင္ေအာင္ တိဗက္ျပည္တြင္ သာသနာျပဳၿပီး တိဗက္ျပည္မွာပဲ ပ်ံလြန္ေတာ္မူခဲ႔ ေလသည္။
၀ိၾကမသီလတကၠသိုလ္ေနာက္ ထပ္မံေပၚေပါက္ခဲ႔ ေသာ ဇဂဒၵလ ႏွင္႔ ၾသဒႏၱပူရီ တကၠသိုလ္ မ်ားသည္လည္း ထိုစဥ္က ဗုဒၶသာသနာေတာ္ကို ေထာက္ပံ႔ခဲ႔ၾကသည္႕ ပါလ မင္းဆက္မ်ား ပင္ ထူေထာင္ေပးခဲ႔ေသာ တကၠသိုလ္မ်ား ျဖစ္ေပ၏။ ေအဒီ ၁၀၈၄ မွ ၁၁၃၀ ထိ စိုးစံခဲ႔ေသာ ရာမာပါလမင္း (King Ramapala) သည္ ဂဂၤါျမစ္ဆံုေဒသ (ကာရာတို၀ါ) တြင္ မင္းေနျပည္ေတာ္တည္ေထာင္၍ ရာမာ၀တီၿမိဳ႔ေတာ္ (Ramavati) ဟု အမည္ေပးခဲ႔ ၏။ ေနျပည္ေတာ္ ၌္ ဇဂဒၵလ တကၠသိုလ္ ကိုလည္း တည္ေထာင္ေပးခဲ႕သည္။ ဇဂဒၵလတကၠသိုလ္သည္ ႏွစ္ပါင္း (၁၅၀) ခန္႔သာ ရွင္သန္ ႏိုင္ခဲ႔ၿပီး ဘီဟာျပည္နယ္ကို မိုဟာေမဒင္တို႕ တိုက္ခိုက္ခ်ိန္တြင္ အျခား ဗုဒၶတကၠသိုလ္ႀကီးမ်ား နည္းတူ ပ်က္သုဥ္းခဲ႔ ရျပန္ ေလသည္။
(ဆက္လက္ေဖၚျပပါမည္)
**စုေဆာင္းတင္ျပသူ- လင္းထက္ေဆြ**
No comments:
Post a Comment