လူထုက်န္းမာေရး (အစားအစာႏွင့္ ေရာဂါ ကာကြယ္ေရး)

> **Public Health**

လူ အပါအဝင္ သက္ရွိ သတၲဝါတိုင္း အသက္ရွင္ဖို႔ အတြက္ အစားအစာ ေတြကို စားေသာက္ ၾကရ တယ္။ စားသံုး လိုက္တဲ့ အစာ အာဟာရေတြ ေၾကာင့္ က်န္းမာ ရွင္သန္ ဖြံ႕ၿဖိဳး ႀကီးထြား တိုးတက္ ရသလို ဒီအစား အစာ ေတြေၾကာင့္ပဲ ေရာဂါဘယ ေတြ ျဖစ္ရ၊ က်န္းမာေရး ျပႆနာ ေတြ ျဖစ္ရနဲ႔ ေဝဒနာေတြ ခံစား ရကာ အခ်ိဳ႕ လူေတြ အသက္ တိုၾက ရတယ္။ လူေတြ စားေန ၾကတဲ့ အစား အစာေတြ၊ ေသာက္စရာ အရည္ ေတြဟာ အမ်ိဳးအမည္ ေထာင္ေသာင္း မက အေရအတြက္ ရွိေန ပါမယ္။ အဲဒီ အထဲက ဘယ္လို အစားအစာ ေတြကို စားရင္ ဘယ္လို ေရာဂါ က်န္းမာေရး ျပႆနာေတြ ေပးႏိုင္တယ္၊ ဘယ္လို အစား အစာ ေတြ စားရင္ ေရာဂါဘယ ေတြကို ကာကြယ္ ႏိုင္တယ္ ဆိုတာ အတို ခ်ံဳးၿပီး ေဖာ္ျပ ေပးထားေသာ လမ္းၫႊန္ေလး တစ္ခု ကို ေရးသား ေဖာ္ျပခ်င္ ပါတယ္။ ဒီလမ္းၫႊန္ကို ဖတ္႐ႈ လိုက္နာ ၾကရ သျဖင့္ ေရာဂါ အႏၱရာယ္ အခြင့္ အလမ္းေတြ ေလွ်ာ့ခ် ႏိုင္မွာ ျဖစ္ေၾကာင္း အာဟာရ ပညာရွင္ ေတြက ေျပာၾကားထား ပါတယ္။

(၁) အဆီ
တစ္ေန႔တာ ကယ္လိုရီ လိုအပ္ခ်က္ရဲ႕ ၃၀ ရာခိုင္ႏႈန္း သို႔မဟုတ္ အဲဒီထက္ နည္းေသာ ပမာဏကို အဆီ စားျခင္းျဖင့္ ရယူပါ။ ျပည့္ဝဆီလို႔ ေခၚတဲ့ တိရစၦာန္မွ ရတဲ့ အဆီ လိုမ်ိဳးကို ၁၀ ရာခိုင္ႏႈန္း ေအာက္မွာပဲ ရွိပါေစ။ ကိုလက္စထေရာလ္ ဟူေသာ အဆီ ဓာတ္ကိုလည္း တစ္ေန႔တာ အတြင္း ၃၀ဝ မီလီဂရမ္ထက္ မ်ားၿပီး မစားပါနဲ႔။ အထက္ပါ လမ္းၫႊန္ခ်က္ကို လိုက္နာျခင္းျဖင့္ ကင္ဆာ ေရာဂါ အမ်ိဳးအစား အခ်ိဳ႕၊ အဝ လြန္ျခင္း၊ ႏွလံုး ေရာဂါ ႏွင့္ သည္းေျခအိတ္ ေက်ာက္တည္ ေရာဂါ ျဖစ္ႏိုင္ေျခ အခြင့္အလမ္း နည္းေစ ပါတယ္။

(၂) ကိုယ္အေလးခ်ိန္
အသက္အရြယ္ က်ား၊ မ အရပ္ အေမာင္း အလိုက္ ရွိသင့္သည့္ ကိုယ္အေလးခ်ိန္အတြင္း ထိန္းသိမ္းထားျခင္း၊ တစ္နည္းအားျဖင့္ ခႏၶာကိုယ္ ထုထည္ စံၫႊန္းကိန္း Body Mass Index (BMI) ကို ပံုမွန္အတိုင္း ရွိေအာင္ ထိန္းသိမ္းျခင္း၊ ေဖာ္ျပပါ အတိုင္း လိုက္နာပါက ဆီးခ်ိဳ ေသြးခ်ိဳ၊ ေသြးတိုး ေရာဂါ၊ ေလျဖတ္ျခင္း ကင္ဆာ (အထူးသျဖင့္ ရင္သား ကင္ဆာႏွင့္ သားအိမ္ ကင္ဆာ)၊ သည္းေျခအိတ္ ေရာဂါမ်ားကို ကာကြယ္ ေပးႏိုင္မွာ ျဖစ္ပါတယ္။
(၃) ကစီဓာတ္ႏွင့္ အမွ်င္ဓာတ္ စားျခင္း
သစ္သီးဝလံႏွင့္ ဟင္းသီး ဟင္းရြက္မ်ား၊ ပဲ အမ်ိဳးမ်ိဳးႏွင့္ ႏွံစားသီးႏွံမ်ား စားေပးျခင္း (အခ်ိဳ႕ကေလး ေတြက အသားေတြနဲ႔ သၾကားလံုး အခ်ိဳေတြပဲ ႀကိဳက္တယ္။ မိမိ ကလည္း အလိုလိုက္ ၿပီး သူတို႔ ႀကိဳက္တာပဲ ေကြ်းေလ့ ရွိတယ္။ ကစီဓာတ္ အမွ်င္ဓာတ္ ရေအာင္ ေကြ်းဖို႔ သတိမရဘူး) ကစီဓာတ္ႏွင့္ အမွ်င္ဓာတ္ ပါေသာ အစားအစာမ်ား စားျခင္းက ဆီးခ်ိဳ ေသြးခ်ိဳ ေရာဂါ၊ ႏွလံုး ေရာဂါ၊ အခ်ိဳ႕ေသာ ကင္ဆာ ေရာဂါမ်ားကို ကာကြယ္ေပး ပါတယ္။
(၄) ဆိုဒီယမ္ေလွ်ာ့စားပါ
ဆား သို႔မဟုတ္ အငန္ဓာတ္သည္ ဆိုဒီယမ္ေခၚ သတၲဳ ဓာတ္ဆားမ်ား ျဖစ္ပါတယ္။ ေန႔စဥ္ စားသံုးမႈ ပမာဏကို အကန္႔ အသတ္ႏွင့္သာ သံုးရ ပါမယ္။ လူတစ္ဦးသည္ တစ္ေန႔လွ်င္ ---- ဂရမ္ထက္ ပိုမစားသင့္ပါ။ ေသြးတိုး ေရာဂါႏွင့္ ေလျဖတ္ျခင္း အႏၱရာယ္ မ်ားကို ေလွ်ာ့ခ် ကာကြယ္ ေပးႏိုင္မွာ ျဖစ္ပါတယ္။
(၅) အရက္
လံုးဝ မေသာက္လွ်င္ အေကာင္းဆံုး ျဖစ္ပါတယ္။ ေသာက္မယ္ ဆိုရင္လည္း ေယာက်ာ္း၊ မိန္းမ အလိုက္ တစ္ေန႔လွ်င္ ခြင့္ျပဳ ထားေသာ ယူနစ္ထက္ မပိုပါေစနဲ႔။ ရရွိႏိုင္မယ့္ အက်ိဳးေက်းဇူး မ်ားကေတာ့ ႏွလံုး ေရာဂါ ကာကြယ္မႈ ေပးျခင္း၊ ေသြးတိုး၊ အသည္း ေရာဂါ၊ ေလျဖတ္ျခင္းႏွင့္ အခ်ိဳ႕ေသာ ကင္ဆာ မ်ားကို ကာကြယ္ႏိုင္ ပါတယ္။ ကိုယ္ဝန္ ရွိေနစဥ္ မိခင္ အရက္ ေသာက္ ပါက ေမြးလာမယ့္ ကေလးေတြ ေမြးရာပါ ခ်ိဳ႕ယြင္းခ်က္မ်ား ပါလာတတ္ ပါတယ္။
(၆) သၾကား
refined လို႔ ေခၚတဲ့ ျဖဴေဖြး ႏူးညံ့ေနေအာင္ ဖန္တီး ျပဳလုပ္ ထားေသာ အခ်ိဳ သၾကားကို ကယ္လိုရီ လိုအပ္ခ်က္၏ ၁၀ ရာခိုင္ႏႈန္းထက္ မပိုေအာင္ စားႏိုင္ပါတယ္။ သြားပိုးစား ေရာဂါ၊ သြားဖံုး ေရာဂါ၊ ဆီးခ်ိဳ ေသြးခ်ိဳ ေရာဂါမ်ား ကာကြယ္ ႏိုင္ပါတယ္။
(၇) ကယ္လ္စီယမ္
လူတစ္ေယာက္ ေန႔စဥ္ လိုအပ္တဲ့ ကယ္လ္စီယမ္ဓာတ္ ပမာဏ ၁၀ဝ၀ မီလီဂရမ္မွ ၁၃၀ဝ မီလီဂရမ္ၾကား ရေအာင္ စားရပါမယ္။ ကာကြယ္ ေပးႏိုင္မယ့္ ေရာဂါမ်ား ကေတာ့ အ႐ိုးပါး ေရာဂါ၊ အ႐ိုးက်ိဳးျခင္း၊ အူမႀကီး ကင္ဆာ စသည္တို႔ ျဖစ္ပါတယ္။



**ေဒါက္တာ ရည္ၫြန့္ေမ **


**Slip Knot**

**Public Health**

လူ အပါအဝင္ သက္ရွိ သတၲဝါတိုင္း အသက္ရွင္ဖို႔ အတြက္ အစားအစာ ေတြကို စားေသာက္ ၾကရ တယ္။ စားသံုး လိုက္တဲ့ အစာ အာဟာရေတြ ေၾကာင့္ က်န္းမာ ရွင္သန္ ဖြံ႕ၿဖိဳး ႀကီးထြား တိုးတက္ ရသလို ဒီအစား အစာ ေတြေၾကာင့္ပဲ ေရာဂါဘယ ေတြ ျဖစ္ရ၊ က်န္းမာေရး ျပႆနာ ေတြ ျဖစ္ရနဲ႔ ေဝဒနာေတြ ခံစား ရကာ အခ်ိဳ႕ လူေတြ အသက္ တိုၾက ရတယ္။ လူေတြ စားေန ၾကတဲ့ အစား အစာေတြ၊ ေသာက္စရာ အရည္ ေတြဟာ အမ်ိဳးအမည္ ေထာင္ေသာင္း မက အေရအတြက္ ရွိေန ပါမယ္။ အဲဒီ အထဲက ဘယ္လို အစားအစာ ေတြကို စားရင္ ဘယ္လို ေရာဂါ က်န္းမာေရး ျပႆနာေတြ ေပးႏိုင္တယ္၊ ဘယ္လို အစား အစာ ေတြ စားရင္ ေရာဂါဘယ ေတြကို ကာကြယ္ ႏိုင္တယ္ ဆိုတာ အတို ခ်ံဳးၿပီး ေဖာ္ျပ ေပးထားေသာ လမ္းၫႊန္ေလး တစ္ခု ကို ေရးသား ေဖာ္ျပခ်င္ ပါတယ္။ ဒီလမ္းၫႊန္ကို ဖတ္႐ႈ လိုက္နာ ၾကရ သျဖင့္ ေရာဂါ အႏၱရာယ္ အခြင့္ အလမ္းေတြ ေလွ်ာ့ခ် ႏိုင္မွာ ျဖစ္ေၾကာင္း အာဟာရ ပညာရွင္ ေတြက ေျပာၾကားထား ပါတယ္။

(၁) အဆီ
တစ္ေန႔တာ ကယ္လိုရီ လိုအပ္ခ်က္ရဲ႕ ၃၀ ရာခိုင္ႏႈန္း သို႔မဟုတ္ အဲဒီထက္ နည္းေသာ ပမာဏကို အဆီ စားျခင္းျဖင့္ ရယူပါ။ ျပည့္ဝဆီလို႔ ေခၚတဲ့ တိရစၦာန္မွ ရတဲ့ အဆီ လိုမ်ိဳးကို ၁၀ ရာခိုင္ႏႈန္း ေအာက္မွာပဲ ရွိပါေစ။ ကိုလက္စထေရာလ္ ဟူေသာ အဆီ ဓာတ္ကိုလည္း တစ္ေန႔တာ အတြင္း ၃၀ဝ မီလီဂရမ္ထက္ မ်ားၿပီး မစားပါနဲ႔။ အထက္ပါ လမ္းၫႊန္ခ်က္ကို လိုက္နာျခင္းျဖင့္ ကင္ဆာ ေရာဂါ အမ်ိဳးအစား အခ်ိဳ႕၊ အဝ လြန္ျခင္း၊ ႏွလံုး ေရာဂါ ႏွင့္ သည္းေျခအိတ္ ေက်ာက္တည္ ေရာဂါ ျဖစ္ႏိုင္ေျခ အခြင့္အလမ္း နည္းေစ ပါတယ္။

(၂) ကိုယ္အေလးခ်ိန္
အသက္အရြယ္ က်ား၊ မ အရပ္ အေမာင္း အလိုက္ ရွိသင့္သည့္ ကိုယ္အေလးခ်ိန္အတြင္း ထိန္းသိမ္းထားျခင္း၊ တစ္နည္းအားျဖင့္ ခႏၶာကိုယ္ ထုထည္ စံၫႊန္းကိန္း Body Mass Index (BMI) ကို ပံုမွန္အတိုင္း ရွိေအာင္ ထိန္းသိမ္းျခင္း၊ ေဖာ္ျပပါ အတိုင္း လိုက္နာပါက ဆီးခ်ိဳ ေသြးခ်ိဳ၊ ေသြးတိုး ေရာဂါ၊ ေလျဖတ္ျခင္း ကင္ဆာ (အထူးသျဖင့္ ရင္သား ကင္ဆာႏွင့္ သားအိမ္ ကင္ဆာ)၊ သည္းေျခအိတ္ ေရာဂါမ်ားကို ကာကြယ္ ေပးႏိုင္မွာ ျဖစ္ပါတယ္။
(၃) ကစီဓာတ္ႏွင့္ အမွ်င္ဓာတ္ စားျခင္း
သစ္သီးဝလံႏွင့္ ဟင္းသီး ဟင္းရြက္မ်ား၊ ပဲ အမ်ိဳးမ်ိဳးႏွင့္ ႏွံစားသီးႏွံမ်ား စားေပးျခင္း (အခ်ိဳ႕ကေလး ေတြက အသားေတြနဲ႔ သၾကားလံုး အခ်ိဳေတြပဲ ႀကိဳက္တယ္။ မိမိ ကလည္း အလိုလိုက္ ၿပီး သူတို႔ ႀကိဳက္တာပဲ ေကြ်းေလ့ ရွိတယ္။ ကစီဓာတ္ အမွ်င္ဓာတ္ ရေအာင္ ေကြ်းဖို႔ သတိမရဘူး) ကစီဓာတ္ႏွင့္ အမွ်င္ဓာတ္ ပါေသာ အစားအစာမ်ား စားျခင္းက ဆီးခ်ိဳ ေသြးခ်ိဳ ေရာဂါ၊ ႏွလံုး ေရာဂါ၊ အခ်ိဳ႕ေသာ ကင္ဆာ ေရာဂါမ်ားကို ကာကြယ္ေပး ပါတယ္။
(၄) ဆိုဒီယမ္ေလွ်ာ့စားပါ
ဆား သို႔မဟုတ္ အငန္ဓာတ္သည္ ဆိုဒီယမ္ေခၚ သတၲဳ ဓာတ္ဆားမ်ား ျဖစ္ပါတယ္။ ေန႔စဥ္ စားသံုးမႈ ပမာဏကို အကန္႔ အသတ္ႏွင့္သာ သံုးရ ပါမယ္။ လူတစ္ဦးသည္ တစ္ေန႔လွ်င္ ---- ဂရမ္ထက္ ပိုမစားသင့္ပါ။ ေသြးတိုး ေရာဂါႏွင့္ ေလျဖတ္ျခင္း အႏၱရာယ္ မ်ားကို ေလွ်ာ့ခ် ကာကြယ္ ေပးႏိုင္မွာ ျဖစ္ပါတယ္။
(၅) အရက္
လံုးဝ မေသာက္လွ်င္ အေကာင္းဆံုး ျဖစ္ပါတယ္။ ေသာက္မယ္ ဆိုရင္လည္း ေယာက်ာ္း၊ မိန္းမ အလိုက္ တစ္ေန႔လွ်င္ ခြင့္ျပဳ ထားေသာ ယူနစ္ထက္ မပိုပါေစနဲ႔။ ရရွိႏိုင္မယ့္ အက်ိဳးေက်းဇူး မ်ားကေတာ့ ႏွလံုး ေရာဂါ ကာကြယ္မႈ ေပးျခင္း၊ ေသြးတိုး၊ အသည္း ေရာဂါ၊ ေလျဖတ္ျခင္းႏွင့္ အခ်ိဳ႕ေသာ ကင္ဆာ မ်ားကို ကာကြယ္ႏိုင္ ပါတယ္။ ကိုယ္ဝန္ ရွိေနစဥ္ မိခင္ အရက္ ေသာက္ ပါက ေမြးလာမယ့္ ကေလးေတြ ေမြးရာပါ ခ်ိဳ႕ယြင္းခ်က္မ်ား ပါလာတတ္ ပါတယ္။
(၆) သၾကား
refined လို႔ ေခၚတဲ့ ျဖဴေဖြး ႏူးညံ့ေနေအာင္ ဖန္တီး ျပဳလုပ္ ထားေသာ အခ်ိဳ သၾကားကို ကယ္လိုရီ လိုအပ္ခ်က္၏ ၁၀ ရာခိုင္ႏႈန္းထက္ မပိုေအာင္ စားႏိုင္ပါတယ္။ သြားပိုးစား ေရာဂါ၊ သြားဖံုး ေရာဂါ၊ ဆီးခ်ိဳ ေသြးခ်ိဳ ေရာဂါမ်ား ကာကြယ္ ႏိုင္ပါတယ္။
(၇) ကယ္လ္စီယမ္
လူတစ္ေယာက္ ေန႔စဥ္ လိုအပ္တဲ့ ကယ္လ္စီယမ္ဓာတ္ ပမာဏ ၁၀ဝ၀ မီလီဂရမ္မွ ၁၃၀ဝ မီလီဂရမ္ၾကား ရေအာင္ စားရပါမယ္။ ကာကြယ္ ေပးႏိုင္မယ့္ ေရာဂါမ်ား ကေတာ့ အ႐ိုးပါး ေရာဂါ၊ အ႐ိုးက်ိဳးျခင္း၊ အူမႀကီး ကင္ဆာ စသည္တို႔ ျဖစ္ပါတယ္။



**ေဒါက္တာ ရည္ၫြန့္ေမ **


**Slip Knot**