လူထုက်န္းမာေရး (အသစ္ေတြ ့ရွိရေသာ တြဲဖက္မစားသင့္ေသာ အစားအစာ ၂-မ်ိဳး)

>
**Public Health**

ထိုင္၀မ္ႏုိင္ငံမွာ အမ်ဳိးသမီးတစ္ဦးဟာ မေမွ်ာ္လင့္ဘဲ သူမရဲ့ နား၊ႏွာေခါင္း၊ ပါးစပ္နဲ ့ မ်က္လံုး ေတြကေန ေသြးေတြထြက္ၿပီး ရုတ္တရက္ ေသဆံုးသြားခဲ့ပါတယ္။လူသတ္မွဳလို ့ထင္တဲ့အတြက္ ရဲေတြက အၿပင္းအထန္ စစ္ေဆးမွ ု ေတြ လုပ္ပါေတာ့တယ္။သူမရဲ့ ႐ုပ္အေလာင္းကို ခြဲစိတ္ၿပီး စစ္ေဆးတဲ့အခါ Arsenic (အာဆင္းနစ္လို ့ေခၚတဲ ့စိန္ျဖဴ)အဆိပ္သင့္လို ့ ေသဆံုးရေၾကာင္း အေၿဖထြက္ လာပါတယ္။ အဲဒီ အာဆင္းနစ္ အဆိပ္ ဟာ ဘယ္က လာပါသလဲ ။ ေဆးတကၠသိုလ္ တစ္ခု ရဲ့ ပါေမာကၡဆရာ၀န္ၾကီးတစ္ဦး ကိုလည္း ဒီျပႆနာ ကိုအေၿဖရွာဖို ့ ဖိတ္ေခၚခဲ့ ပါတယ္။

ပါေမာကၡၾကီးဟာ ေသသူရဲ့ အစာအိမ္ထဲမွာ ပါ၀င္တဲ့ အစိတ္အပိုင္းေတြအားလံုးနဲ ့မေသဆံုးခင္ကခံစားခဲ ့ရတဲ ့ေရာဂါလကၡဏာေတြကိုု ျမင္ျမင္ေတြ ့ခဲ ့သူေတြကို ေသခ်ာေမးျမန္းခဲ ့ပါတယ္။ၿပီးေနာက္မွာေတာ့ ဒီ လွၽိဳ႕၀ွက္ခ်က္ကို ေၿဖရွင္းႏုိင္ခဲ့ပါတယ္။ ” ေသသူဟာ အသတ္ခံရတာ မဟုတ္သလို ကိုယ့္ကိုယ္ကို သတ္ေသခဲ့တာလည္း မဟုတ္ပါဘူး၊ မေတာ္တဆ အစာထဲကအာဆင္းနစ္စိန္ျဖဴအဆိပ္သင္ခဲ ့ရတာပါ၊ “ လို ့ပါေမာကၡၾကီး ကေၿပာခဲ့ပါတယ္။လူေတြက နားမလည္နိုင္ဘဲ အစာထဲမွာ အာဆင္းနစ္က ဘယ္ကဘယ္လို ပါလာသလဲ ဆိုျပီး ပေဟဠိျဖစ္ေနၾကပါတယ္။

“Arsenic အဆိပ္ဟာ ေသသူရဲ့ အစာအိမ္ထဲမွာ အစာေတြေျခဖ်က္ရာကေန ထြက္လာတာပါ။ ေသသူဟာ ဗီတာမင္စီ (vitamin C)ကို ေန့တိုင္း မွီ၀ဲခဲ့တယ္လို ့သိရပါတယ္ပါတယ္ ၊ ဗီတာမင္စီဟာလည္း သူ ့အလိုလိုဆို ၿပႆနာ မရွိပါဘူး ၊ သူမဟာ ညစာစားခ်ိန္မွာ ပုဇြန္ေတြေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ား စားသံုးခဲ့ပါတယ္၊ ပုဇြန္စားတာကလည္း ၿပႆနာမဟုတ္ေသးပါဘူး သူမနဲ ့အတူတူ ညစာမွာပုဇြန္စားတဲ့သူေတြလည္း ဘာမွမၿဖစ္ခဲ့ပါဘူး ၊ ဒါေပမယ့္ သူမဟာ ပုဇြန္စားရင္းနဲ့ တခ်ိန္တည္းမွာပဲ ဗီတာမင္စီပါ၀င္တဲ့ ေဖ်ာ္ရည္တစ္ခုခုကို ေသာက္ခဲ့ပါတယ္. အဲဒီအခ်က္ဟာ ၿပႆနာပါပဲ” လို ့ ပါေမာကၡၾကီးက ရွင္းၿပခဲ့ပါတယ္။



အေမရိကန္ႏုိင္ငံ ခ်ီကာဂို တကၠသိုလ္ရဲ့ သုေတသီေတြဟာ ပုဇြန္ကဲ့သို ့ ပါးလႊာႏူးညံ ့တဲ့ အခြံေတြပါတဲ့ သတၱ၀ါေတြရဲ ့အခြံမွာ သိပ္သည္းဆၿမင့္မားတဲ့ ပိုတက္ဆီယမ္ အာဆင္းနစ္ ၿဒပ္ေပါင္း ငါးမ်ဳိး ပါ၀င္တာကို လြန္ခဲ ့တဲ ့ႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာကတည္းက ေလ့လာ ေတြ ့ရွိခဲ့ ၾကပါတယ္။ ဒီအစားအေသာက္ေတြဟာ ဒီအတိုင္း သူ ့ခ်ည္းပဲေတာ့ အဆိပ္အာနိသင္မၿဖစ္ေစပါဘူး။အာဆင္းနစ္ဟာ ျပဒါး၊ခဲစတဲ ့ သိပ္သည္းေသာသတၱဳမ်ား(heavy metals)လို ့ေခၚတဲ ့ လူ ့ခႏၡာကိုယ္ထဲမွာ မ်ားမ်ားမရွိသင့္တဲ ့အဆိပ္သင့္သတၱဳေတြထဲမွာပါပါတယ္။သူဟာ ဗီတာမင္စီနဲ ့ ေပါင္းစပ္မိသြားရင္ေတာ့ ဓါတ္ျပဳမႈေတြၿဖစ္လာၿပီး မူလက အဆိပ္အေတာက္မရွိတဲ့ အာဆင္းနစ္ေအာက္ဆိုဒ္(arsenic oxide, As2O5)ကေန အဆိပ္ျပင္းလွတဲ ့ အာဆင္းနစ္ထရိုင္ေအာက္ဆိုဒ္( arsenic trioxide, As2O3)အၿဖစ္ေၿပာင္းလဲသြားပါတယ္။ဒါက အားလံုးသိၾကတဲ ့ပရေဆးဆိုင္ေတြမွာေရာင္းတတ္ၾကတဲ ့စိန္ျဖဴပဲျဖစ္ပါတယ္။ကြ်န္ေတာ္တို ့ ခဏခဏၾကားေနၾကရတဲ ့ ကိုယ့္ကိုယ္ကိုယ္သတ္ေသခ်င္ရင္သံ
ပုရာရည္္နဲ ့ေသာက္တဲ့ စိန္ ျဖစ္ပါတယ္။ သံပုရာရည္ထဲက ဗိုက္တာမင္စီနဲ ့ အာဆင္းနစ္နဲ ့ေပါင္းသြားျပီး အဆိပ္ျဖစ္သြားတယ္ဆိုပါေတာ့။
အာဆင္းနစ္အဆိပ္္ရဲ့ အာနိသင္ကေတာ့ လူရဲ့ ခႏၶာကုိယ္မွာ အေရးအပါဆံုး အစိတ္အပိုင္းေတြၿဖစ္တဲ့ ႏွုလံုး ၊ အသည္း ၊ ေက်ာက္ကပ္ ၊ အူသိမ္ နဲ ့ အာရုံေၾကာ ေတြရဲ့ ေသြးေၾကာေတြကို ေပါက္ထြက္ၿပီး ခႏၶာကုိယ္ မလႈပ္ရွားႏုိင္ၿခင္းပဲ ၿဖစ္ပါတယ္။ဒါေၾကာင့္ အာဆင္းနစ္အဆိပ္ေၾကာင့္ ေသတဲ့လူေတြဟာ နား၊ႏွာေခါင္း၊ ပါးစပ္နဲဲ ့ မ်က္လံုး ေတြကေန ေသြးထြက္တဲ့ လကၡဏာေတြၿဖစ္လာပါတယ္။ဒီအျပင္ အသက္ရွဴရာကေန စြမ္းအင္ထုတ္တဲ ့လမ္းေၾကာင္းကိုလဲ ပိတ္လိုက္တဲ ့အတြက္ စြမ္းအင္မရေတာ့ဘဲ သတိလစ္ေမ့ေမ်ာျခင္းေတြျဖစ္လာနိုင္ပါတယ္။
ဒါေၾကာင့္ ပုဇြန္ ၊ အခြံပါတဲ ့ေရသတၱ၀ါေတြကို ဗီတာမင္စီ ပါတဲ ့အစားအစာမ်ား(ဥပမာလိေမၼာ္သီး၊သံပုရာသီး၊ဇီးျဖဴသီးစသည္)၊ဗီတာမင္စီေဆးျပားမ်ား(ဥပမာ စီဗစ္)တို ့နဲ့ ပူးတြဲ မစားၾက ဖို ့သတိေပးထားပါတယ္။ဒီအစားအစာေတြကို မၾကိဳက္လို ့မစားေပမယ့္ အခုအခ်ိန္မွာ တုပ္ေကြးအေအးမိတာကို ကာကြယ္တဲ ့အေနနဲ ့ စီဗစ္ေသာက္ေနက်လူမ်ားလဲ အထူးသတိထားၾကရန္လိုပါတယ္။ နီးစပ္ရာလူေတြကို လက္ဆင့္ကမ္းေျပာေပးၾကပါဦး။




**မီးျပတိုက္**

**Public Health**

ထိုင္၀မ္ႏုိင္ငံမွာ အမ်ဳိးသမီးတစ္ဦးဟာ မေမွ်ာ္လင့္ဘဲ သူမရဲ့ နား၊ႏွာေခါင္း၊ ပါးစပ္နဲ ့ မ်က္လံုး ေတြကေန ေသြးေတြထြက္ၿပီး ရုတ္တရက္ ေသဆံုးသြားခဲ့ပါတယ္။လူသတ္မွဳလို ့ထင္တဲ့အတြက္ ရဲေတြက အၿပင္းအထန္ စစ္ေဆးမွ ု ေတြ လုပ္ပါေတာ့တယ္။သူမရဲ့ ႐ုပ္အေလာင္းကို ခြဲစိတ္ၿပီး စစ္ေဆးတဲ့အခါ Arsenic (အာဆင္းနစ္လို ့ေခၚတဲ ့စိန္ျဖဴ)အဆိပ္သင့္လို ့ ေသဆံုးရေၾကာင္း အေၿဖထြက္ လာပါတယ္။ အဲဒီ အာဆင္းနစ္ အဆိပ္ ဟာ ဘယ္က လာပါသလဲ ။ ေဆးတကၠသိုလ္ တစ္ခု ရဲ့ ပါေမာကၡဆရာ၀န္ၾကီးတစ္ဦး ကိုလည္း ဒီျပႆနာ ကိုအေၿဖရွာဖို ့ ဖိတ္ေခၚခဲ့ ပါတယ္။

ပါေမာကၡၾကီးဟာ ေသသူရဲ့ အစာအိမ္ထဲမွာ ပါ၀င္တဲ့ အစိတ္အပိုင္းေတြအားလံုးနဲ ့မေသဆံုးခင္ကခံစားခဲ ့ရတဲ ့ေရာဂါလကၡဏာေတြကိုု ျမင္ျမင္ေတြ ့ခဲ ့သူေတြကို ေသခ်ာေမးျမန္းခဲ ့ပါတယ္။ၿပီးေနာက္မွာေတာ့ ဒီ လွၽိဳ႕၀ွက္ခ်က္ကို ေၿဖရွင္းႏုိင္ခဲ့ပါတယ္။ ” ေသသူဟာ အသတ္ခံရတာ မဟုတ္သလို ကိုယ့္ကိုယ္ကို သတ္ေသခဲ့တာလည္း မဟုတ္ပါဘူး၊ မေတာ္တဆ အစာထဲကအာဆင္းနစ္စိန္ျဖဴအဆိပ္သင္ခဲ ့ရတာပါ၊ “ လို ့ပါေမာကၡၾကီး ကေၿပာခဲ့ပါတယ္။လူေတြက နားမလည္နိုင္ဘဲ အစာထဲမွာ အာဆင္းနစ္က ဘယ္ကဘယ္လို ပါလာသလဲ ဆိုျပီး ပေဟဠိျဖစ္ေနၾကပါတယ္။

“Arsenic အဆိပ္ဟာ ေသသူရဲ့ အစာအိမ္ထဲမွာ အစာေတြေျခဖ်က္ရာကေန ထြက္လာတာပါ။ ေသသူဟာ ဗီတာမင္စီ (vitamin C)ကို ေန့တိုင္း မွီ၀ဲခဲ့တယ္လို ့သိရပါတယ္ပါတယ္ ၊ ဗီတာမင္စီဟာလည္း သူ ့အလိုလိုဆို ၿပႆနာ မရွိပါဘူး ၊ သူမဟာ ညစာစားခ်ိန္မွာ ပုဇြန္ေတြေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ား စားသံုးခဲ့ပါတယ္၊ ပုဇြန္စားတာကလည္း ၿပႆနာမဟုတ္ေသးပါဘူး သူမနဲ ့အတူတူ ညစာမွာပုဇြန္စားတဲ့သူေတြလည္း ဘာမွမၿဖစ္ခဲ့ပါဘူး ၊ ဒါေပမယ့္ သူမဟာ ပုဇြန္စားရင္းနဲ့ တခ်ိန္တည္းမွာပဲ ဗီတာမင္စီပါ၀င္တဲ့ ေဖ်ာ္ရည္တစ္ခုခုကို ေသာက္ခဲ့ပါတယ္. အဲဒီအခ်က္ဟာ ၿပႆနာပါပဲ” လို ့ ပါေမာကၡၾကီးက ရွင္းၿပခဲ့ပါတယ္။



အေမရိကန္ႏုိင္ငံ ခ်ီကာဂို တကၠသိုလ္ရဲ့ သုေတသီေတြဟာ ပုဇြန္ကဲ့သို ့ ပါးလႊာႏူးညံ ့တဲ့ အခြံေတြပါတဲ့ သတၱ၀ါေတြရဲ ့အခြံမွာ သိပ္သည္းဆၿမင့္မားတဲ့ ပိုတက္ဆီယမ္ အာဆင္းနစ္ ၿဒပ္ေပါင္း ငါးမ်ဳိး ပါ၀င္တာကို လြန္ခဲ ့တဲ ့ႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာကတည္းက ေလ့လာ ေတြ ့ရွိခဲ့ ၾကပါတယ္။ ဒီအစားအေသာက္ေတြဟာ ဒီအတိုင္း သူ ့ခ်ည္းပဲေတာ့ အဆိပ္အာနိသင္မၿဖစ္ေစပါဘူး။အာဆင္းနစ္ဟာ ျပဒါး၊ခဲစတဲ ့ သိပ္သည္းေသာသတၱဳမ်ား(heavy metals)လို ့ေခၚတဲ ့ လူ ့ခႏၡာကိုယ္ထဲမွာ မ်ားမ်ားမရွိသင့္တဲ ့အဆိပ္သင့္သတၱဳေတြထဲမွာပါပါတယ္။သူဟာ ဗီတာမင္စီနဲ ့ ေပါင္းစပ္မိသြားရင္ေတာ့ ဓါတ္ျပဳမႈေတြၿဖစ္လာၿပီး မူလက အဆိပ္အေတာက္မရွိတဲ့ အာဆင္းနစ္ေအာက္ဆိုဒ္(arsenic oxide, As2O5)ကေန အဆိပ္ျပင္းလွတဲ ့ အာဆင္းနစ္ထရိုင္ေအာက္ဆိုဒ္( arsenic trioxide, As2O3)အၿဖစ္ေၿပာင္းလဲသြားပါတယ္။ဒါက အားလံုးသိၾကတဲ ့ပရေဆးဆိုင္ေတြမွာေရာင္းတတ္ၾကတဲ ့စိန္ျဖဴပဲျဖစ္ပါတယ္။ကြ်န္ေတာ္တို ့ ခဏခဏၾကားေနၾကရတဲ ့ ကိုယ့္ကိုယ္ကိုယ္သတ္ေသခ်င္ရင္သံ
ပုရာရည္္နဲ ့ေသာက္တဲ့ စိန္ ျဖစ္ပါတယ္။ သံပုရာရည္ထဲက ဗိုက္တာမင္စီနဲ ့ အာဆင္းနစ္နဲ ့ေပါင္းသြားျပီး အဆိပ္ျဖစ္သြားတယ္ဆိုပါေတာ့။
အာဆင္းနစ္အဆိပ္္ရဲ့ အာနိသင္ကေတာ့ လူရဲ့ ခႏၶာကုိယ္မွာ အေရးအပါဆံုး အစိတ္အပိုင္းေတြၿဖစ္တဲ့ ႏွုလံုး ၊ အသည္း ၊ ေက်ာက္ကပ္ ၊ အူသိမ္ နဲ ့ အာရုံေၾကာ ေတြရဲ့ ေသြးေၾကာေတြကို ေပါက္ထြက္ၿပီး ခႏၶာကုိယ္ မလႈပ္ရွားႏုိင္ၿခင္းပဲ ၿဖစ္ပါတယ္။ဒါေၾကာင့္ အာဆင္းနစ္အဆိပ္ေၾကာင့္ ေသတဲ့လူေတြဟာ နား၊ႏွာေခါင္း၊ ပါးစပ္နဲဲ ့ မ်က္လံုး ေတြကေန ေသြးထြက္တဲ့ လကၡဏာေတြၿဖစ္လာပါတယ္။ဒီအျပင္ အသက္ရွဴရာကေန စြမ္းအင္ထုတ္တဲ ့လမ္းေၾကာင္းကိုလဲ ပိတ္လိုက္တဲ ့အတြက္ စြမ္းအင္မရေတာ့ဘဲ သတိလစ္ေမ့ေမ်ာျခင္းေတြျဖစ္လာနိုင္ပါတယ္။
ဒါေၾကာင့္ ပုဇြန္ ၊ အခြံပါတဲ ့ေရသတၱ၀ါေတြကို ဗီတာမင္စီ ပါတဲ ့အစားအစာမ်ား(ဥပမာလိေမၼာ္သီး၊သံပုရာသီး၊ဇီးျဖဴသီးစသည္)၊ဗီတာမင္စီေဆးျပားမ်ား(ဥပမာ စီဗစ္)တို ့နဲ့ ပူးတြဲ မစားၾက ဖို ့သတိေပးထားပါတယ္။ဒီအစားအစာေတြကို မၾကိဳက္လို ့မစားေပမယ့္ အခုအခ်ိန္မွာ တုပ္ေကြးအေအးမိတာကို ကာကြယ္တဲ ့အေနနဲ ့ စီဗစ္ေသာက္ေနက်လူမ်ားလဲ အထူးသတိထားၾကရန္လိုပါတယ္။ နီးစပ္ရာလူေတြကို လက္ဆင့္ကမ္းေျပာေပးၾကပါဦး။




**မီးျပတိုက္**