လူထုက်န္းမာေရး (ကိုယ္ခံစြမ္းအား ဆိုတာ ဘာကို ဆိုလိုပါသလဲ )

> **Public Health**

ကၽြန္မတို႔ရဲ့ ပတ္ဝန္းက်င္မွာ မျမင္နိုင္ေလာက္ေအာင္ ေသးငယ္လွတဲ့ ပိုးမႊားေတြ ဝန္းရံထားပါတယ္။ ကၽြန္မတို႔ အသက္ရွူေနတဲ့ ေလထဲမွာ၊ ကၽြန္မတို႔ သြားလာလွုပ္ရွားေနတဲ့ ေျမျပင္ေပၚမွာအျပင္ ကၽြန္မတို႔ စားေသာက္ ေနတဲ့အစား အေသာက္ေတြထဲမွာလည္း ပါရွိေနတတ္ပါတယ္။ ပိုးမႊားအမ်ားစု က အႏၲရာယ္မရွိတဲ့အျပင္ တခ်ိဳ႕က လူသားေတြကိုေတာင္ အက်ိဳးျပဳေနေပမယ့္ ေရာဂါျဖစ္ေစနိုင္တဲ့ ပိုးမႊားေတြလည္း ရွိပါတယ္။ လူ႔ခႏၶာကိုယ္မွာ အႏၲရာယ္ရွိ ပိုးမႊားေတြရဲ့ တိုက္ခိုက္မွုကို ျပန္ခုခံကာကြယ္နိုင္တဲ့ သဘာဝလက္နက္မ်ားစြာရွိပါတယ္။ ဥပမာအားျဖင့္ အစာေျခရည္နဲ႔ ေသြးတို႔ဟာ ပိုးမႊားမ်ားစြာကို သုတ္သင္ရွင္းလင္းေပးပါတယ္။
တခ်ိဳ႕ပိုးမႊားမ်ိဳးေတြ ခႏၶာကိုယ္ ထဲ ဝင္ေရာက္ကာ ေရာဂါစတင္ျဖန္႔ေဝတဲ့အခါမွာေတာ့ ခႏၶာ ကိုယ္ရွိ ေရာဂါတိုက္ဖ်က္တဲ့ စစ္သားေတြ စတင္လွုပ္ရွားလာၾက ပါတယ္။ စစ္သားလို႔ တင္စားေခၚေဝၚထားတာကေတာ့ ေသြးထဲ ရွိ ေသြးျဖဴဥေတြကိုပါ။ ေသြးျဖဴဥေတြဟာ ေသြးေၾကာနံရံပါး ေတြကို ေဖာက္ထြက္ကာ ခႏၶာကိုယ္တစ္ခုလုံးဆီအေရာက္သြား ၿပီး ေရာဂါပိုးရွိတဲ့ေနရာမွာ စုေဝးကာ ပိုးမႊားေတြကို ဖ်က္ဆီး ပစ္ပါတယ္။

ေရာဂါျဖစ္တယ္ဆိုရာမွာလည္း ေရာဂါပိုးမႊားေတြရဲ့ တိုက္ရိုက္ တိုက္ခိုက္မွုေၾကာင့္သာ မဟုတ္ပါဘူး။ ေရာဂါပိုးမႊား ေတြကေန ခႏၶာကိုယ္ထဲ အဆိပ္အေတာက္ျဖစ္ေစတဲ့ ဓာတု ပစၥည္းအဆိပ္ေတြကို ထုတ္ေပးတာေၾကာင့္လည္း ျဖစ္နိုင္ပါ တယ္။


အဲဒီအခါမွာ ခႏၶာကိုယ္ကေန အဆိပ္ေတြကို ေျပေပ်ာက္ ေစမယ့္ အဆိပ္ေျဖေဆး Anti-toxin ေတြ ထြက္ရွိလာပါတယ္။ အဆိပ္ေျဖေဆးေတြက အေရအတြက္ လုံလုံေလာက္ေလာက္နဲ႔ ႏွုန္းထားျမန္ျမန္ထြက္ရွိလာတာေၾကာင့္ အဆိပ္ေတြ အျမန္ေၿပ ေပ်ာက္ကာ ခႏၶာကိုယ္ျပန္ၿပီး က်န္းမာလာတာပဲျဖစ္ပါတယ္။ ဒီအဆိပ္ေျဖေဆးဟာ သူေျဖရမယ့္ အဆိပ္အတြက္ သီးသန္႔ထြက္ရွိလာတဲ့ အထူးပစၥည္းျဖစ္ကာ အဆိပ္ေပ်ာက္သြား ၿပီးေနာက္မွာေတာင္ ေသြးထဲမွာ အခ်ိန္အေတာ္ၾကာ တည္ရွိေန တတ္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ေနာက္တစ္ခါ ဒီပိုးမႊားေတြ ထပ္ဝင္ လာၿပီး ဒီအဆိပ္ေတြထပ္ထုတ္ေပးခဲ့ရင္ေတာင္ ခႏၶာကိုယ္က နာမက်န္း မျဖစ္ေတာ့ဘဲ ေရာဂါလကၡဏာေတြလည္း ဘာမွေပၚ မလာေတာ့မွာျဖစ္ပါတယ္။ ဘာေၾကာင့္လဲဆိုေတာ့ ကၽြန္မတို႔ခႏၶာ ကိုယ္က ေရာဂါကို ခံနိုင္ရည္ရွိသြားလို႔ပါ။ ၿပီးေတာ့ ဒီအဆိပ္ေတြ ကို ေျဖေပးမယ့္ အဆိပ္ေျဖေဆးေတြရွိၿပီးသားမို႔လို႔ပါ။
ဒီလို အေျခအေနကို အလိုအေလ်ာက္ျဖစ္လာတဲ့ :acquired:ကိုယ္ခံ စြမ္းအားလို႔ ေခၚပါတယ္။

ေရာဂါတစ္ေခါက္ျဖစ္ဖူးၿပီးေနာက္ မွာ ျဖစ္ေပၚလာတဲ့ ကိုယ္ခံစြမ္းအားမ်ိဳးပါ။
ကိုယ္ခံစြမ္းအား ေနာက္တစ္မ်ိဳးရွိပါေသးတယ္။ ခႏၶာကိုယ္ ထဲ ေရာဂါပိုးဝင္ေရာက္ကာ အဆိပ္ေတြျဖန္႔ေနတာေတာင္ ကၽြန္မတို႔မွာ ေရာဂါမရဘူးဆိုပါစို႔။ ဒီအေျခအေနမ်ိဳးမွာ ဒီ အဆိပ္ေတြ အႏၲရာယ္မေပးနိုင္ေအာင္ ႀကိဳတင္ကာကြယ္ထိန္း ခ်ဳပ္နိုင္တဲ့ အဆိပ္ေျဖေဆးေတြ ခႏၶာကိုယ္ရွိေသြးထဲ အလုံ အေလာက္ရွိေနတာေၾကာင့္ပါ။ ဒီလိုအေျခအေနကိုေတာ့ သဘာဝ (natural) ကိုယ္ခံစြမ္းအားလို႔ ေခၚပါတယ္။ ကၽြန္မတို႔ ရဲ့ ေမြးရာပါ အစြမ္းသတၱိလို႔ပဲ ဆိုရမွာပါ။


ေနာက္တစ္မ်ိဳးကေတာ့ လုပ္ယူရတဲ့ ေမအင္ငခေငူ ကိုယ္ခံစြမ္း အားပါ။ ေသြးထဲ အဆိပ္အနည္းငယ္တမင္သက္သက္ ထည့္ လိုက္ျခင္းျဖင့္ ခႏၶာကိုယ္ကေန အဆိပ္ေျဖေဆးေတြထြက္ရွိလာ ၿပီးေနာက္ ေရာဂါပိုးတကယ္ကူးစက္တဲ့အခါ ေရာဂါေဝဒနာ မခံစားရေအာင္ ႀကိဳတင္ကာကြယ္ထားတာပါ။ ဥပမာအားျဖင့္ ဆုံဆို႔နာေရာဂါ၊ အသည္းေရာင္အသားဝါေရာဂါ၊ တိုက္ဖြိဳက္ ေရာဂါေတြကို ကာကြယ္ေဆးထိုးၿပီး ကာကြယ္ထားတာမ်ိဳးပဲ ျဖစ္ပါတယ္။



**ေဒါက္တာနုျမတ္**



**From-ေမမြန္ ေက်ာ္**

**Public Health**

ကၽြန္မတို႔ရဲ့ ပတ္ဝန္းက်င္မွာ မျမင္နိုင္ေလာက္ေအာင္ ေသးငယ္လွတဲ့ ပိုးမႊားေတြ ဝန္းရံထားပါတယ္။ ကၽြန္မတို႔ အသက္ရွူေနတဲ့ ေလထဲမွာ၊ ကၽြန္မတို႔ သြားလာလွုပ္ရွားေနတဲ့ ေျမျပင္ေပၚမွာအျပင္ ကၽြန္မတို႔ စားေသာက္ ေနတဲ့အစား အေသာက္ေတြထဲမွာလည္း ပါရွိေနတတ္ပါတယ္။ ပိုးမႊားအမ်ားစု က အႏၲရာယ္မရွိတဲ့အျပင္ တခ်ိဳ႕က လူသားေတြကိုေတာင္ အက်ိဳးျပဳေနေပမယ့္ ေရာဂါျဖစ္ေစနိုင္တဲ့ ပိုးမႊားေတြလည္း ရွိပါတယ္။ လူ႔ခႏၶာကိုယ္မွာ အႏၲရာယ္ရွိ ပိုးမႊားေတြရဲ့ တိုက္ခိုက္မွုကို ျပန္ခုခံကာကြယ္နိုင္တဲ့ သဘာဝလက္နက္မ်ားစြာရွိပါတယ္။ ဥပမာအားျဖင့္ အစာေျခရည္နဲ႔ ေသြးတို႔ဟာ ပိုးမႊားမ်ားစြာကို သုတ္သင္ရွင္းလင္းေပးပါတယ္။
တခ်ိဳ႕ပိုးမႊားမ်ိဳးေတြ ခႏၶာကိုယ္ ထဲ ဝင္ေရာက္ကာ ေရာဂါစတင္ျဖန္႔ေဝတဲ့အခါမွာေတာ့ ခႏၶာ ကိုယ္ရွိ ေရာဂါတိုက္ဖ်က္တဲ့ စစ္သားေတြ စတင္လွုပ္ရွားလာၾက ပါတယ္။ စစ္သားလို႔ တင္စားေခၚေဝၚထားတာကေတာ့ ေသြးထဲ ရွိ ေသြးျဖဴဥေတြကိုပါ။ ေသြးျဖဴဥေတြဟာ ေသြးေၾကာနံရံပါး ေတြကို ေဖာက္ထြက္ကာ ခႏၶာကိုယ္တစ္ခုလုံးဆီအေရာက္သြား ၿပီး ေရာဂါပိုးရွိတဲ့ေနရာမွာ စုေဝးကာ ပိုးမႊားေတြကို ဖ်က္ဆီး ပစ္ပါတယ္။

ေရာဂါျဖစ္တယ္ဆိုရာမွာလည္း ေရာဂါပိုးမႊားေတြရဲ့ တိုက္ရိုက္ တိုက္ခိုက္မွုေၾကာင့္သာ မဟုတ္ပါဘူး။ ေရာဂါပိုးမႊား ေတြကေန ခႏၶာကိုယ္ထဲ အဆိပ္အေတာက္ျဖစ္ေစတဲ့ ဓာတု ပစၥည္းအဆိပ္ေတြကို ထုတ္ေပးတာေၾကာင့္လည္း ျဖစ္နိုင္ပါ တယ္။


အဲဒီအခါမွာ ခႏၶာကိုယ္ကေန အဆိပ္ေတြကို ေျပေပ်ာက္ ေစမယ့္ အဆိပ္ေျဖေဆး Anti-toxin ေတြ ထြက္ရွိလာပါတယ္။ အဆိပ္ေျဖေဆးေတြက အေရအတြက္ လုံလုံေလာက္ေလာက္နဲ႔ ႏွုန္းထားျမန္ျမန္ထြက္ရွိလာတာေၾကာင့္ အဆိပ္ေတြ အျမန္ေၿပ ေပ်ာက္ကာ ခႏၶာကိုယ္ျပန္ၿပီး က်န္းမာလာတာပဲျဖစ္ပါတယ္။ ဒီအဆိပ္ေျဖေဆးဟာ သူေျဖရမယ့္ အဆိပ္အတြက္ သီးသန္႔ထြက္ရွိလာတဲ့ အထူးပစၥည္းျဖစ္ကာ အဆိပ္ေပ်ာက္သြား ၿပီးေနာက္မွာေတာင္ ေသြးထဲမွာ အခ်ိန္အေတာ္ၾကာ တည္ရွိေန တတ္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ေနာက္တစ္ခါ ဒီပိုးမႊားေတြ ထပ္ဝင္ လာၿပီး ဒီအဆိပ္ေတြထပ္ထုတ္ေပးခဲ့ရင္ေတာင္ ခႏၶာကိုယ္က နာမက်န္း မျဖစ္ေတာ့ဘဲ ေရာဂါလကၡဏာေတြလည္း ဘာမွေပၚ မလာေတာ့မွာျဖစ္ပါတယ္။ ဘာေၾကာင့္လဲဆိုေတာ့ ကၽြန္မတို႔ခႏၶာ ကိုယ္က ေရာဂါကို ခံနိုင္ရည္ရွိသြားလို႔ပါ။ ၿပီးေတာ့ ဒီအဆိပ္ေတြ ကို ေျဖေပးမယ့္ အဆိပ္ေျဖေဆးေတြရွိၿပီးသားမို႔လို႔ပါ။
ဒီလို အေျခအေနကို အလိုအေလ်ာက္ျဖစ္လာတဲ့ :acquired:ကိုယ္ခံ စြမ္းအားလို႔ ေခၚပါတယ္။

ေရာဂါတစ္ေခါက္ျဖစ္ဖူးၿပီးေနာက္ မွာ ျဖစ္ေပၚလာတဲ့ ကိုယ္ခံစြမ္းအားမ်ိဳးပါ။
ကိုယ္ခံစြမ္းအား ေနာက္တစ္မ်ိဳးရွိပါေသးတယ္။ ခႏၶာကိုယ္ ထဲ ေရာဂါပိုးဝင္ေရာက္ကာ အဆိပ္ေတြျဖန္႔ေနတာေတာင္ ကၽြန္မတို႔မွာ ေရာဂါမရဘူးဆိုပါစို႔။ ဒီအေျခအေနမ်ိဳးမွာ ဒီ အဆိပ္ေတြ အႏၲရာယ္မေပးနိုင္ေအာင္ ႀကိဳတင္ကာကြယ္ထိန္း ခ်ဳပ္နိုင္တဲ့ အဆိပ္ေျဖေဆးေတြ ခႏၶာကိုယ္ရွိေသြးထဲ အလုံ အေလာက္ရွိေနတာေၾကာင့္ပါ။ ဒီလိုအေျခအေနကိုေတာ့ သဘာဝ (natural) ကိုယ္ခံစြမ္းအားလို႔ ေခၚပါတယ္။ ကၽြန္မတို႔ ရဲ့ ေမြးရာပါ အစြမ္းသတၱိလို႔ပဲ ဆိုရမွာပါ။


ေနာက္တစ္မ်ိဳးကေတာ့ လုပ္ယူရတဲ့ ေမအင္ငခေငူ ကိုယ္ခံစြမ္း အားပါ။ ေသြးထဲ အဆိပ္အနည္းငယ္တမင္သက္သက္ ထည့္ လိုက္ျခင္းျဖင့္ ခႏၶာကိုယ္ကေန အဆိပ္ေျဖေဆးေတြထြက္ရွိလာ ၿပီးေနာက္ ေရာဂါပိုးတကယ္ကူးစက္တဲ့အခါ ေရာဂါေဝဒနာ မခံစားရေအာင္ ႀကိဳတင္ကာကြယ္ထားတာပါ။ ဥပမာအားျဖင့္ ဆုံဆို႔နာေရာဂါ၊ အသည္းေရာင္အသားဝါေရာဂါ၊ တိုက္ဖြိဳက္ ေရာဂါေတြကို ကာကြယ္ေဆးထိုးၿပီး ကာကြယ္ထားတာမ်ိဳးပဲ ျဖစ္ပါတယ္။



**ေဒါက္တာနုျမတ္**



**From-ေမမြန္ ေက်ာ္**