**Public Health**
ၿမင္ရံုနဲ႔ေတာ႔ သန္႔မွန္း မသိႏိုင္ ဘူး ဆိုသလို ပါပဲ … ဒီပိုး ရွိသူ အမ်ားစုဟာ ကိုယ့္ ကိုယ္ကို ပိုးရွိ ေနမွန္း မသိႀကပါဘူး ။ ေသြးစစ္ ရင္ေတာင္ မွ HIV Antibody Test ကို စစ္လို႔ ရွိရင္ ခႏၶာကိုယ္ ထဲကို ပိုးစ ၀င္တဲ႔ (၆) ပါတ္ကေန
(၁၂) ပါတ္ထိ မေတြ႔ ႏိုင္ ပါဘူး။ တခ်ိဳ႔မွာ လည္း (၆)လ ထိ တိုင္ေအာင္ မေတြ႔ရ ပါဘူး။ ဒီကာလကို Window
period လို႔ေခၚပါတယ္။ ကိုယ္ထဲကို ပိုးက ၀င္ေနေပမယ္႔ ခႏၵာကိုယ္ ကေန ဒီပိုးကို တုန္႔ျပန္တဲ႔ ပဋိပစၥည္း Antibody က မထြက္ ေသးေတာ႔ ေဆးစစ္ တဲ႔အခါမွာ Negative ျပေနပါတယ္။ ( Antigen Test (သို႔) PCR TEST ကို
စစ္ရင္ေတာ႔ (၂) ပါတ္ ကေန (၃)ပါတ္ အတြင္းမွာ ဒီပိုး ကူးစက္ျခင္း ရွိမရွိ ဆိုတာကို သိႏိုင္ ပါတယ္။)
ကၽြန္ေတာ္ တို႕တေတြ ေသြးသြင္းဖို႕ လိုတဲ႔အခါမွာလႈမယ္႔သူရဲ႕ ေသြးကို HIV ပိုး ၊ဘီပိုး ၊စီပိုး စသျဖင္႕စစ္ ျပီးမွပဲ ေသြးသြင္း
ေလ့ ရွိ ပါတယ္။ အဲဒီအခါ လႉမယ္႔သူရဲ႕ေသြး က Window period မွာရွိေနရင္ (HIV ပိုးရွိေပမယ္႔ ) HIV Antibody Test ကို စစ္လို႔ HIV negative ဆိုျပီး ေသြးသြင္း မိရင္ လည္းကူး စက္ႏိုင္ပါတယ္ ။
မိမိခႏၶာ ကိုယ္မွာ ဒဏ္ရာ အနာတရ ၊ပြန္းပဲ႔နာမ်ိဳူး ရွိေနရင္ အဲဒီေနရာ ကို ေရာဂါပိုး ရွိသူရဲ႕ ေသြးနဲ႔ ထိေတြ႕မိရင္ လဲေရာဂါပိုး ကူးစက္ ႏိုင္ ပါတယ္။ ပိုး ရွိသူရဲ႕ေသြး နဲ႔ ထိေတြ မိတဲ႔ ခႏၶာကိုယ္ အေရျပား ပြန္းပဲ႔တာ ရွိမေနရင္ ေရာဂါပိုး ဟာ အေရျပား ကို ေဖာက္ျပီးေတာ႔ မ၀င္ႏိုင္ ပါဘူး ။ အေရျပား ပြန္းပဲ႔တာ ရွိေန ရင္ေတာ႔ ေသြးထိမိတဲ႔ ေနရာကို ခ်က္ျခင္း ဆပ္ျပာနဲ႔ စင္ေအာင္ ေဆး လိုက္ရင္ ေရာဂါပိုး ကူးမယ္႔ အႏၱရာယ္ အလြန္ နည္းသြား ပါတယ္။
အေနာက္တိုင္း ရုပ္ရွင္ေတြ ထဲကလို ပါးစပ္ျခင္း နမ္းတဲ႔ အခါမွာလည္း ပါးစပ္မွာ အနာရွိ ေနရင္ျဖစ္ေစ ၊ သြားဖံုးေသြး ယိုေနတာ ျဖစ္ေစ ၊ ႀကမ္းႀကမ္း တမ္းတမ္း နမ္းလို႔ ပြန္းပဲ႔ျပီး ေသြးထြက္ လာရင္ ျဖစ္ေစ အဲဒီေသြး ကေနတဆင္႕ ကူးဆက္ ႏုိင္တဲ႔ အႏၱရာယ္ ရွိပါတယ္ ။ သာမန္ နမ္းရံု (social kiss) နဲ႔ေတာ႕ မကူး စက္ႏုိင္ပါဘူး ။
ေရာဂါရွိတဲ႔ လူမမာက ျပဳစုုတဲ႔ အခါ လူနာရဲ႕ ခႏၶာ ကိုယ္က ထြက္တဲ႔ အရည္ေတြ (ဥပမာ။ ။အနာက ထြက္တဲ႔ သားငံရည္ ၊ခၽြဲ ၊သလိပ္ ) ေတြထဲမွာ ေရာဂါပိုး အနည္း အက်ဥ္း ပါႏိုင္ ပါတယ္။ ဒါေပမယ္႕လူနာကို ကိုယ္တိုင္ ျပဳစုရလို႔ ေရာဂါ ကူးစက္မွာ ကုိေတာ႕ သိပ္ျပီး စိုးရိမ္ စရာ မလိုပါဘူး။ ဒီလို လူနာေတြကို ျပဳစုတဲ႔ အခါ-သူ႔ခႏၶာကိုယ္ ကေန ထြက္တဲ႔ ေသြး ေတြကို ကိုင္တြယ္တဲ႔ အခါ ၊ လူ႔နာရဲ႔ ေသြး ပါတဲ႔ အန္ဖတ္ေတြ၊ ဆီးေတြ ၀မ္းေတြ ကိုကိုင္တြယ္တဲ႔ အခါမွာ လက္အိတ္နဲ႔ ကိုင္တြယ္ သင္႔ပါတယ္။ ကိုင္တြယ္ျပီး ရင္လဲ လက္ကို တန္းျပီး ေဆးေႀကာ သင္႔ပါတယ္။ လူနာမွာ ျဖစ္ေစ ျပဳစုသူမွာျဖစ္ေစ ဒဏ္ရာေတြ အနာေတြ ရွိရင္လံုေအာင္ ပတ္တီး စီးထားပါ။ သူ႔နဲ႔ သြားတိုက္ တံနဲ႔ မုတ္ဆိတ္ရိတ္ ကိရိယာ ေတြကို မွွ်ျပီး မသံုး သင္႔ပါ။ လူနာအတြက္ အသံုးျပဳ ထားတဲ႔ ေဆးထိုးပိုက္မွ အပ္ေတြကို ျဖဳတ္ျခင္း တပ္ျခင္း မျပဳလုပ္ သင္႔ပါ။ ၎အပ္ေတြကို ကေလး ရွိရာ ေနရာေတြမွာ မထားသင္႔ပါဘူး။
ေရာဂါပိုး မကူးစက္ႏိုင္တဲ႔နည္းလမ္းေတြ ကေတာ႔
- ေရာဂါပိုး ရွိသူနဲ႔ အတူတူ ပံုမွန္သြားလာေနထိုင္ စားေသာက္ခ်င္း ေတြကေန မကူးစက္ ႏိုင္ပါဘူး ။
- အိတ္ခ်္အိုင္ဗြီ ပိုးဟာ လူအခ်င္းခ်င္း ကေနပဲ ေရာဂါ ကူးစက္ႏုိင္ပါတယ္။ အိမ္ေမြး တိရစၧာန္ေတြ ၊ ျခင္ ၊ ယင္ ႀကမ္းပိုးေတြ ကေနတဆင္႔ မကူးစက္ႏုိင္ပါဘူး ။ (ဒီပိုး ဟာလူခႏၶာကိုယ္ ထဲမွာပဲရွင္သန္ ျပန္႕ပြားႏိုင္ျပီး တိရစၧာန္ေတြ ရဲ႕ ကိုယ္ထဲမွာ ရွင္သန္ႏုိင္ျဖင္း မရွိပါဘူး။
**ေရာဂါပိုး ရွိမရွိ ေသြးစစ္ေဆးျခင္း***
ေရာဂါပိုး ရွိမရွိ သိႏိုင္တဲ႔ တစ္ ခုတည္းေသာ နည္းလမ္း မွာ ဆရာ၀န္နဲ႔ ေဆြးေႏြး ျပီး ေသြး အစစ္ခံ ျခင္းပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ လူတစ္ေယာက္ရဲ႕ အျပင္ပန္း ပံုစံကို ႀကည္႔ျခင္း ျဖင္႕ လည္းေကာင္း ၊ အဂၤါဇာတ္ ကို စစ္ေဆး ျခင္း ျဖင္႔လည္းေကာင္း၊ ဆီး စစ္ျခင္း ျဖင္႔ လည္းေကာင္း ၊ ေရာဂါ အသြင္ လကၡဏာ ကိုႀကည္႔ျခင္း ျဖင္႔ လည္းေကာင္း ေရာဂါပိုး ရွိမရွိ ကို မသိရွိႏိုင္ပါဘူး။ ေသြး မစစ္ခင္မွာေတာ႔ ေသြးစစ္တာနဲ႔ ပတ္သက္တဲ႔ အခ်က္ အလက္ေတြ ကို ႏွစ္သိမ္႕ေဆြးေႏြး ပညာေပး အဖြဲ႔နဲ႔ျဖစ္ေစ ၊ ဆရာ၀န္နဲ႔ ျဖစ္ေစ ေဆြးေႏြး တိုင္ပင္ သင္႔ပါတယ္။ လူ တစ္ေယာက္ ကို ေသြး စစ္ႀကည္႔လို႔ မရွိဘူးဆိုတာ နဲ႔ ေရာဂါ ပိုးမရွိဘူး လို႕ လံုး၀ စိတ္ခ်လို႔ မရပါဘူး။ ဒီကေန႔ မရွိေပ႔မယ္ ေနာက္ေန႔ အေပ်ာ္အပါး လိုက္စား လို႔ပဲျဖစ္ေစ ၊ အျခား အျခားေသာ အေႀကာင္း ေႀကာင္း ေႀကာင္႔ ျဖစ္ေစ ေရာဂါပိုး ကူးစက္သြား ႏိုင္ပါတယ္။
ေနာက္ တစ္ခ်က္ကေတာ႔ အထက္မွာ ေျပာျပ ထားသလို ကိုယ္ထဲ ကို ေရာဂါပိုး ၀င္ခါစမွ ေသြးစစ္ရင္ ခ်က္ခ်င္း မေပၚပါဘူး။ HIV antibody test ကိုစစ္လို႔ ရွိရင္ လြန္ခဲ႔တဲ႔ (၃) လမတိုင္ ခင္က အေျခအေန ကိုပဲ ျပပါတယ္။ အမ်ိဳးသား နဲ႔ အမ်ိဳးသမီး အိမ္ေထာင္ မျပဳမီမွာလဲပဲ ႏွစ္ေယာက္လံုး ေသြးစစ္ သင္႔ပါတယ္ ။ ဒီပိုးဟာ အိမ္ေထာင္ျပဳ တဲ႔ ႏွစ္ဦး ကို သာမကပဲ ၎တို႕မွ ေမြးဖြား လာမယ္႔ သားသမီးကိုပါ ကူးစက္ ႏိုင္ပါတယ္။
ေသြးစစ္ႀကည္႔ျပီးေနာက္ အိတ္ခ်္အိုင္ဗြီ ပိုးရွိေနရင္ -
ေသြးစစ္ႀကည္႔ လို႔ မိမိမွာ အိန္ခ်္အိုင္ဗီြ ပိုိးရွိေနျပီဆိုတာ ကို သိလိုက္တာနဲ႔ မႀကာခင္ ေသရေတာ႔ မယ္ဆိုျပီး ထိတ္လန္႕ မသြားေစ လိုပါဘူး။ အိတ္ခ်္အိုင္ဗီြ ပိုးရွိတာ နဲ႔ ခ်က္ခ်င္း ေအအိုင္ဒီအက္စ္ ျဖစ္ မသြားပါဘူး။ မိမိမွာ ဒီေရာဂါ ပိုး ရွိေနတာကို လူတကာကို ေျပာျပ ေနဖို႕လဲမလိုပါဘူး။ လူေတာမတိုး ရဲ ေလာက္ေအာင္ သိမ္ငယ္ ေနဖို႕လဲ မလိုပါဘူး။ မိသားစုထဲ က ျဖစ္ေစ အေပါင္း အသင္းေတြ ထဲက ျဖစ္ေစ စိတ္ခ် ယံုႀကည္ ရတဲ႔ သူနဲ႔ ရင္ဖြင္႔ ေဆြးေႏြး တိုင္ပင္ပါ။ ဆရာ၀န္နဲ႔ ျဖစ္ေစ ႏွစ္ သိမ္႕ေဆြးေႏြး ပညာေပး အဖြဲ႔ နဲ႔ ျဖစ္ေစ ေတြ႔ဆံုျပီး အိတ္ခ်္အိုင္ဗီြ ေအအိုင္ဒီအက္စ္ နဲ႔ ပတ္သက္လို႔ ပို မို နားလည္ေအာင္ ႀကိဳးစားပါ။
အိတ္ခ်္အိုင္ဗီြ ပိုး ရွိေနေပမယ္႔ ေရာဂါ လကၡဏာ မျပေသးတဲ႔ အတြက္ လူေကာင္း တစ္ေယာက္ ကဲ႔သို႔ပဲ ေနထိုင္ သြားလာ ႏိုင္ပါတယ္။ ဒါေပမယ္႔ အျခားသူမ်ားကို ကူးစက္ႏိုင္တဲ႔ အမႈ ကိစၥေတြ ကိုေတာ႕ ေရွာင္ႀကဥ္ သင္႔ပါတယ္။ အိတ္ခ်္အိုင္ဗီြ ပိုး ရွိေနေပမယ္႕ ေရာဂါ လကၡဏာ မျပေသးေတာ႔ သူ႔ကို ေအအိုင္ဒီအက္စ္ ျဖစ္ေနျပီ လို႔ေျပာလို႔ မရပါဘူး။ ပံုမွန္လူတစ္ ေယာက္ လုပ္ႏိုင္တဲ႔ လုပ္ငန္း ေဆာင္ တာေတြ အားလံုးကို လုပ္ကိုင္ႏိုင္ ပါတယ္။
ကမၻာေပၚတြင္ ၁၉၈၁ ခုႏွစ္မွ စတင္ ေပၚေပါက္ လာခဲ႕ေသာ HIV ပိုးသည္ ၁၉၈၅ ခုႏွစ္တြင္ ကမၻာ အရပ္ရပ္သို့ ပ်ံ႔ႏွံ့ ကူးစက္ၿပီး ျဖစ္ရာ ယခုဆိုလွ်င္ ႏွစ္ေပါင္း သံုးဆယ္ တိုင္ရွိ ခဲ႕ၿပီျဖစ္ပါသည္။ စာေရးသူ တို့ႏိုင္ငံတြင္လည္း ၁၉၈၈ ခုႏွစ္တြင္ HIV ပိုးရွိသူကို စတင္ ေတြ႔ရွိ ခဲ႕ၿပီး ေနာက္ပိုင္း ယေန့အခ်ိန္အထိ ကူးစက္ ခံထားရသူမ်ားစြာရွိေနၿပီလည္းျဖစ္ပါသည္။ အဓိကကူးစက္နည္းလမ္းမ်ားျဖစ္သည္႕ အကာအကြယ္မဲ႕လိင္ဆက္ဆံျခင္း၊ မူးယစ္ ေဆးဝါးသံုးစြဲရာတြင္ ေဆးထိုးအပ္ႏွင္႕ ပိုက္ ကို မွ်ေဝသံုးစြဲျခင္း HIV ပိုးရွိေသာ ေသြး သြင္းမိခဲ႕ျခင္းႏွင္႕ မိခင္မွသေႏၶသားသို့ ကူးစက္ျခင္း ေလးမ်ိဳးျဖင္႕ ကူးစက္ခဲ႕သည္ ျဖစ္ရာ လူတစ္ဦးမွတစ္ဦးသို့ ထပ္မံ ကူးစက္ၿပီး ကမၻာ႕ကပ္ေရာဂါႀကီးသဖြယ္ ျဖစ္ေနပါေတာ႕သည္။
HIV မ်ိဳလွ်င္ ကမၻာ ႀကီး၏အနာဂတ္သည္ အႏၲရာယ္က အလြန္ႀကီးမားၿပီး ေနာင္မ်ိဳးဆက္သစ္တို့ အတြက္ က်န္းမာႀကံ႕ခိုင္ေသာဘဝမ်ားကို လက္လႊတ္ ဆံုး႐ံႈး ရႏိုင္ ပါသည္။ ယခုအခ်ိန္ တြင္ တစ္ကမၻာလံုး၌ HIV ကာကြယ္ေရး ႏွင္႕ တိုက္ဖ်က္ ေရးလုပ္ငန္း မ်ားကို အစြမ္း ကုန္အားထုတ္ႀကိဳးပမ္းလုပ္ေဆာင္လ်က္ရွိ ရာ စာေရးသူတို့ႏိုင္ငံတြင္လည္း HIV ကာကြယ္ေရး တိုက္ဖ်က္ေရး ျပဳစုေစာင္႕ ေရွာက္ေရးႏွင္႕ ကုသေရးလုပ္ငန္းမ်ားကို လည္း ႏိုင္ငံတကာနည္းတူ ျပဳလုပ္ေဆာင္ ရြက္လ်က္ရွိၾကပါသည္။ HIV စတင္ေပၚ ေပါက္စဥ္အခ်ိန္က ကုသရန္နည္းလမ္း မ်ားႏွင္႕ ေဆးဝါးမ်ားမေပၚေပါက္ေသးခ်ိန္ ျဖစ္၍ ထိုစဥ္အခ်ိန္က ကူးစက္ခံခဲ႕ရသူ မ်ားသည္။
အခ်ိန္တိုတစ္ခုအတြင္း၌ပင္ AIDS ဘဝသို့ ေရာက္ကာ ေျြကလြင္႕ခဲ႕ ၾကရပါသည္။ HIV ပိုးသည္ လူ၏ခုခံအားစနစ္ျဖစ္ သည္႕ Immune System ကို တိုက္ခိုက္ ဝါးမ်ိဳၿပီးမွသာ မ်ိဳးပြား၍ရေသာေၾကာင္႕ ကာလၾကာလာသည္ႏွင္႕တစ္မွ် လူ၏ခုခံ အားစနစ္မ်ား ေလွ်ာ႕က်လာေသာအခ်ိန္ တြင္ အခြင္႕အေရးယူဝင္ေရာက္လာေသာ ေရာဂါ OI (Opportunistic Imfecion) မ်ား၏ ႏွိပ္စက္မႈေၾကာင္႕ မည္သည္႕ေရာဂါ ကိုမွ မခုခံႏိုင္ေတာ႕ဘဲ AIDS ဘဝသို့ ေရာက္ကာ ကြယ္လြန္ၾကရျခင္းပင္ျဖစ္ပါ သည္။
ယေန့ေခတ္အခ်ိန္တြင္ ARV (Anti Retro Viral) ေဆးဝါးမ်ားေပၚေပါက္ ေနၿပီျဖစ္၍ ယခင္အခ်ိန္တုန္းကလို AIDS အဆင္႕သို့မေရာက္ေအာင္ HIV ပိုးအား ထိန္းခ်ဳပ္ေလွ်ာ႕ခ်ၿပီး ခုခံအားစနစ္မ်ား ျပန္လည္ျမင္႕မားလာေအာင္ ျပဳလုပ္ႏိုင္ၿပီး လူ႔သက္တမ္းေစ႕ေနႏိုင္လာေသာ အခ်ိန္ ကာလသို့ ေရာက္ေနၿပီျဖစ္ပါသည္။ သို့ ေသာ္ မွန္ကန္ေသာကုသမႈလမ္းေပၚသို့ အျမန္ရာက္ၿပီး ကုသခံယူဖို့ေတာ႕ လိုအပ္ ပါသည္။ ARV ေဆးဝါးမ်ားသည္HIV ပိုးကို လံုးဝကင္းစင္ပေပ်ာက္ေစရန္ မျပဳ လုပ္ႏိုင္ေသာ္လည္း ေဆးကိုအခ်ိန္မွန္မွန္ ေသာက္ျခင္းအျပဳသေဘာေနထိုင္ျခင္း စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာ လန္းဆန္းေအာင္ေနျခင္း ႏွင္႕ လံုေလာက္ေသာအာဟာရမွီဝဲျခင္းတို့ ျဖင္႕ မွန္ကန္စြာေနထိုင္ပါက လူ့သက္ တမ္းေစ႕ေနႏိုင္ရန္ ေပးစြမ္းႏိုင္သည္လည္း ျဖစ္ပါသည္။
ေဆးစတင္ေသာက္ခ်ိန္မွစ၍ ေဆးလံုးဝျပတ္လပ္မႈမရွိေစရန္ ဂ႐ုစိုက္ ေသာက္ရမွာျဖစ္သလို တစ္သက္လံုး ေသာက္ရမည္႕ေဆးလည္းျဖစ္ပါသည္။ ၁၉၉၅ ခုႏွစ္မွစ၍ ARV ေဆးဝါးမ်ားကို သံုးမ်ိဳးေပါင္းစပ္ေသာက္သံုးျခင္းျဖင္႕ ပိုမို ထိေရာက္ေသာအစြမ္းရွိသည္ကို ပညာရွင္ မ်ားမွ ေလ႕လာေတြ႔ရွိခဲ႕ရၿပီး ေနာက္ပိုင္း ယခုအခ်ိန္ထိ ေဆးသံုးမ်ိဳးေပါင္းစပ္ၿပီး ေသာက္ေနရျခင္းပင္ျဖစ္သည္။ ARV ေဆးဝါးအုပ္စုသံုးမ်ိဳးရွိရာNRTI, NNRTI ႏွင္႕ PI ဟူ၍လုပ္စုသံုးခု ရွိပါသည္။ W.H.O Guide Lime အရ ခုခံအားစနစ္ CD4 COUNT 350 ေအာက္ ေရာက္ရွိေနသူမ်ားကို (ART) ကုထံုးျဖင္႕ ကုသရန္ ၫႊန္ၾကားထားပါ သည္။
ARV ေဆးဝါးအုပ္စုျဖစ္သည္႕NRTI အုပ္စုမွ ေဆးႏွစ္မ်ိဳးႏွင္႕NNRTI အုပ္စုမွေဆးတစ္မ်ိဳးေပါင္းစပ္ၿပီး Anti Retroviral Therapy (ART) ကုထံုးျဖင္႕HIVပိုးကို မ်ိဳးပြားခြင္႕မေပးေတာ႕ဘဲ ထိန္းခ်ဳပ္ေလွ်ာ႕ခ်ကာ ခုခံအားစနစ္မ်ားကို ျပန္လည္ျမင္႕မားလာေအာင္ ျပဳလုပ္ႏိုင္ေန ၿပီျဖစ္ပါသည္။ စာေရးသူတို့ႏိုင္ငံတြင္လည္း ႏိုင္ငံပိုင္ေဆး႐ံုမ်ားႏွင္႕ ျပည္တြင္းျပည္ပ အဖြဲ႔အစည္းမ်ားမွ ART ကုထံုးမ်ားျဖင္႕ အခမဲ႕ကုသေပးလ်က္ရွိရာ စာေရးသူတို့ ႏိုင္ငံသားမ်ား ရွင္သန္ခြင္႕မ်ား ရေနၾကၿပီ ျဖစ္ပါသည္။ ေငြေၾကးတတ္ႏိုင္သူမ်ားအဖို့ ARTေဆးမ်ားအား လြတ္လပ္စြာျဖင္႕ အလြယ္တကူဝယ္ေသာက္ေနႏိုင္ၾကၿပီလည္း ျဖစ္ပါသည္။ သို့ေသာ္ ART ေဆးဝါးမ်ားကို မိမိသေဘာျဖင္႕ ဝယ္ေသာက္ရန္မသင္႕ဘဲ ART ကုထံုးကြ်မ္းက်င္ေသာဆရာဝန္မ်ား ႏွင္႕ ကုသၿပီးမွ ဆရာဝန္ၫႊန္ၾကားသည္႕ အတိုင္း လိုက္နာေသာက္သံုးသင္႕သည္ကို HIV ပိုးရွိသူမ်ားႏွင္႕ မိသားစုဝင္မ်ားမွ သိထားသင္႕ပါသည္။
HIV ပိုးရွိတိုင္း ART ေသာက္ရသည္မဟုတ္ဘဲ ဆရာဝန္မွ ၫႊန္ ၾကားမွသာလွ်င္ ေသာက္ရသည္ဆိုသည္႕ ဗဟုသုတကို HIV ပိုးရွိသည္ႏွင္႕ ေလ႕လာ သိရွိထားရန္လိုအပ္ပါသည္။
Ref:Health Journal
**ေမမြန္ေက်ာ္**
**Public Health**
ၿမင္ရံုနဲ႔ေတာ႔ သန္႔မွန္း မသိႏိုင္ ဘူး ဆိုသလို ပါပဲ … ဒီပိုး ရွိသူ အမ်ားစုဟာ ကိုယ့္ ကိုယ္ကို ပိုးရွိ ေနမွန္း မသိႀကပါဘူး ။ ေသြးစစ္ ရင္ေတာင္ မွ HIV Antibody Test ကို စစ္လို႔ ရွိရင္ ခႏၶာကိုယ္ ထဲကို ပိုးစ ၀င္တဲ႔ (၆) ပါတ္ကေန
(၁၂) ပါတ္ထိ မေတြ႔ ႏိုင္ ပါဘူး။ တခ်ိဳ႔မွာ လည္း (၆)လ ထိ တိုင္ေအာင္ မေတြ႔ရ ပါဘူး။ ဒီကာလကို Window
period လို႔ေခၚပါတယ္။ ကိုယ္ထဲကို ပိုးက ၀င္ေနေပမယ္႔ ခႏၵာကိုယ္ ကေန ဒီပိုးကို တုန္႔ျပန္တဲ႔ ပဋိပစၥည္း Antibody က မထြက္ ေသးေတာ႔ ေဆးစစ္ တဲ႔အခါမွာ Negative ျပေနပါတယ္။ ( Antigen Test (သို႔) PCR TEST ကို
စစ္ရင္ေတာ႔ (၂) ပါတ္ ကေန (၃)ပါတ္ အတြင္းမွာ ဒီပိုး ကူးစက္ျခင္း ရွိမရွိ ဆိုတာကို သိႏိုင္ ပါတယ္။)
ကၽြန္ေတာ္ တို႕တေတြ ေသြးသြင္းဖို႕ လိုတဲ႔အခါမွာလႈမယ္႔သူရဲ႕ ေသြးကို HIV ပိုး ၊ဘီပိုး ၊စီပိုး စသျဖင္႕စစ္ ျပီးမွပဲ ေသြးသြင္း
ေလ့ ရွိ ပါတယ္။ အဲဒီအခါ လႉမယ္႔သူရဲ႕ေသြး က Window period မွာရွိေနရင္ (HIV ပိုးရွိေပမယ္႔ ) HIV Antibody Test ကို စစ္လို႔ HIV negative ဆိုျပီး ေသြးသြင္း မိရင္ လည္းကူး စက္ႏိုင္ပါတယ္ ။
မိမိခႏၶာ ကိုယ္မွာ ဒဏ္ရာ အနာတရ ၊ပြန္းပဲ႔နာမ်ိဳူး ရွိေနရင္ အဲဒီေနရာ ကို ေရာဂါပိုး ရွိသူရဲ႕ ေသြးနဲ႔ ထိေတြ႕မိရင္ လဲေရာဂါပိုး ကူးစက္ ႏိုင္ ပါတယ္။ ပိုး ရွိသူရဲ႕ေသြး နဲ႔ ထိေတြ မိတဲ႔ ခႏၶာကိုယ္ အေရျပား ပြန္းပဲ႔တာ ရွိမေနရင္ ေရာဂါပိုး ဟာ အေရျပား ကို ေဖာက္ျပီးေတာ႔ မ၀င္ႏိုင္ ပါဘူး ။ အေရျပား ပြန္းပဲ႔တာ ရွိေန ရင္ေတာ႔ ေသြးထိမိတဲ႔ ေနရာကို ခ်က္ျခင္း ဆပ္ျပာနဲ႔ စင္ေအာင္ ေဆး လိုက္ရင္ ေရာဂါပိုး ကူးမယ္႔ အႏၱရာယ္ အလြန္ နည္းသြား ပါတယ္။
အေနာက္တိုင္း ရုပ္ရွင္ေတြ ထဲကလို ပါးစပ္ျခင္း နမ္းတဲ႔ အခါမွာလည္း ပါးစပ္မွာ အနာရွိ ေနရင္ျဖစ္ေစ ၊ သြားဖံုးေသြး ယိုေနတာ ျဖစ္ေစ ၊ ႀကမ္းႀကမ္း တမ္းတမ္း နမ္းလို႔ ပြန္းပဲ႔ျပီး ေသြးထြက္ လာရင္ ျဖစ္ေစ အဲဒီေသြး ကေနတဆင္႕ ကူးဆက္ ႏုိင္တဲ႔ အႏၱရာယ္ ရွိပါတယ္ ။ သာမန္ နမ္းရံု (social kiss) နဲ႔ေတာ႕ မကူး စက္ႏုိင္ပါဘူး ။
ေရာဂါရွိတဲ႔ လူမမာက ျပဳစုုတဲ႔ အခါ လူနာရဲ႕ ခႏၶာ ကိုယ္က ထြက္တဲ႔ အရည္ေတြ (ဥပမာ။ ။အနာက ထြက္တဲ႔ သားငံရည္ ၊ခၽြဲ ၊သလိပ္ ) ေတြထဲမွာ ေရာဂါပိုး အနည္း အက်ဥ္း ပါႏိုင္ ပါတယ္။ ဒါေပမယ္႕လူနာကို ကိုယ္တိုင္ ျပဳစုရလို႔ ေရာဂါ ကူးစက္မွာ ကုိေတာ႕ သိပ္ျပီး စိုးရိမ္ စရာ မလိုပါဘူး။ ဒီလို လူနာေတြကို ျပဳစုတဲ႔ အခါ-သူ႔ခႏၶာကိုယ္ ကေန ထြက္တဲ႔ ေသြး ေတြကို ကိုင္တြယ္တဲ႔ အခါ ၊ လူ႔နာရဲ႔ ေသြး ပါတဲ႔ အန္ဖတ္ေတြ၊ ဆီးေတြ ၀မ္းေတြ ကိုကိုင္တြယ္တဲ႔ အခါမွာ လက္အိတ္နဲ႔ ကိုင္တြယ္ သင္႔ပါတယ္။ ကိုင္တြယ္ျပီး ရင္လဲ လက္ကို တန္းျပီး ေဆးေႀကာ သင္႔ပါတယ္။ လူနာမွာ ျဖစ္ေစ ျပဳစုသူမွာျဖစ္ေစ ဒဏ္ရာေတြ အနာေတြ ရွိရင္လံုေအာင္ ပတ္တီး စီးထားပါ။ သူ႔နဲ႔ သြားတိုက္ တံနဲ႔ မုတ္ဆိတ္ရိတ္ ကိရိယာ ေတြကို မွွ်ျပီး မသံုး သင္႔ပါ။ လူနာအတြက္ အသံုးျပဳ ထားတဲ႔ ေဆးထိုးပိုက္မွ အပ္ေတြကို ျဖဳတ္ျခင္း တပ္ျခင္း မျပဳလုပ္ သင္႔ပါ။ ၎အပ္ေတြကို ကေလး ရွိရာ ေနရာေတြမွာ မထားသင္႔ပါဘူး။
ေရာဂါပိုး မကူးစက္ႏိုင္တဲ႔နည္းလမ္းေတြ ကေတာ႔
- ေရာဂါပိုး ရွိသူနဲ႔ အတူတူ ပံုမွန္သြားလာေနထိုင္ စားေသာက္ခ်င္း ေတြကေန မကူးစက္ ႏိုင္ပါဘူး ။
- အိတ္ခ်္အိုင္ဗြီ ပိုးဟာ လူအခ်င္းခ်င္း ကေနပဲ ေရာဂါ ကူးစက္ႏုိင္ပါတယ္။ အိမ္ေမြး တိရစၧာန္ေတြ ၊ ျခင္ ၊ ယင္ ႀကမ္းပိုးေတြ ကေနတဆင္႔ မကူးစက္ႏုိင္ပါဘူး ။ (ဒီပိုး ဟာလူခႏၶာကိုယ္ ထဲမွာပဲရွင္သန္ ျပန္႕ပြားႏိုင္ျပီး တိရစၧာန္ေတြ ရဲ႕ ကိုယ္ထဲမွာ ရွင္သန္ႏုိင္ျဖင္း မရွိပါဘူး။
**ေရာဂါပိုး ရွိမရွိ ေသြးစစ္ေဆးျခင္း***
ေရာဂါပိုး ရွိမရွိ သိႏိုင္တဲ႔ တစ္ ခုတည္းေသာ နည္းလမ္း မွာ ဆရာ၀န္နဲ႔ ေဆြးေႏြး ျပီး ေသြး အစစ္ခံ ျခင္းပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ လူတစ္ေယာက္ရဲ႕ အျပင္ပန္း ပံုစံကို ႀကည္႔ျခင္း ျဖင္႕ လည္းေကာင္း ၊ အဂၤါဇာတ္ ကို စစ္ေဆး ျခင္း ျဖင္႔လည္းေကာင္း၊ ဆီး စစ္ျခင္း ျဖင္႔ လည္းေကာင္း ၊ ေရာဂါ အသြင္ လကၡဏာ ကိုႀကည္႔ျခင္း ျဖင္႔ လည္းေကာင္း ေရာဂါပိုး ရွိမရွိ ကို မသိရွိႏိုင္ပါဘူး။ ေသြး မစစ္ခင္မွာေတာ႔ ေသြးစစ္တာနဲ႔ ပတ္သက္တဲ႔ အခ်က္ အလက္ေတြ ကို ႏွစ္သိမ္႕ေဆြးေႏြး ပညာေပး အဖြဲ႔နဲ႔ျဖစ္ေစ ၊ ဆရာ၀န္နဲ႔ ျဖစ္ေစ ေဆြးေႏြး တိုင္ပင္ သင္႔ပါတယ္။ လူ တစ္ေယာက္ ကို ေသြး စစ္ႀကည္႔လို႔ မရွိဘူးဆိုတာ နဲ႔ ေရာဂါ ပိုးမရွိဘူး လို႕ လံုး၀ စိတ္ခ်လို႔ မရပါဘူး။ ဒီကေန႔ မရွိေပ႔မယ္ ေနာက္ေန႔ အေပ်ာ္အပါး လိုက္စား လို႔ပဲျဖစ္ေစ ၊ အျခား အျခားေသာ အေႀကာင္း ေႀကာင္း ေႀကာင္႔ ျဖစ္ေစ ေရာဂါပိုး ကူးစက္သြား ႏိုင္ပါတယ္။
ေနာက္ တစ္ခ်က္ကေတာ႔ အထက္မွာ ေျပာျပ ထားသလို ကိုယ္ထဲ ကို ေရာဂါပိုး ၀င္ခါစမွ ေသြးစစ္ရင္ ခ်က္ခ်င္း မေပၚပါဘူး။ HIV antibody test ကိုစစ္လို႔ ရွိရင္ လြန္ခဲ႔တဲ႔ (၃) လမတိုင္ ခင္က အေျခအေန ကိုပဲ ျပပါတယ္။ အမ်ိဳးသား နဲ႔ အမ်ိဳးသမီး အိမ္ေထာင္ မျပဳမီမွာလဲပဲ ႏွစ္ေယာက္လံုး ေသြးစစ္ သင္႔ပါတယ္ ။ ဒီပိုးဟာ အိမ္ေထာင္ျပဳ တဲ႔ ႏွစ္ဦး ကို သာမကပဲ ၎တို႕မွ ေမြးဖြား လာမယ္႔ သားသမီးကိုပါ ကူးစက္ ႏိုင္ပါတယ္။
ေသြးစစ္ႀကည္႔ျပီးေနာက္ အိတ္ခ်္အိုင္ဗြီ ပိုးရွိေနရင္ -
ေသြးစစ္ႀကည္႔ လို႔ မိမိမွာ အိန္ခ်္အိုင္ဗီြ ပိုိးရွိေနျပီဆိုတာ ကို သိလိုက္တာနဲ႔ မႀကာခင္ ေသရေတာ႔ မယ္ဆိုျပီး ထိတ္လန္႕ မသြားေစ လိုပါဘူး။ အိတ္ခ်္အိုင္ဗီြ ပိုးရွိတာ နဲ႔ ခ်က္ခ်င္း ေအအိုင္ဒီအက္စ္ ျဖစ္ မသြားပါဘူး။ မိမိမွာ ဒီေရာဂါ ပိုး ရွိေနတာကို လူတကာကို ေျပာျပ ေနဖို႕လဲမလိုပါဘူး။ လူေတာမတိုး ရဲ ေလာက္ေအာင္ သိမ္ငယ္ ေနဖို႕လဲ မလိုပါဘူး။ မိသားစုထဲ က ျဖစ္ေစ အေပါင္း အသင္းေတြ ထဲက ျဖစ္ေစ စိတ္ခ် ယံုႀကည္ ရတဲ႔ သူနဲ႔ ရင္ဖြင္႔ ေဆြးေႏြး တိုင္ပင္ပါ။ ဆရာ၀န္နဲ႔ ျဖစ္ေစ ႏွစ္ သိမ္႕ေဆြးေႏြး ပညာေပး အဖြဲ႔ နဲ႔ ျဖစ္ေစ ေတြ႔ဆံုျပီး အိတ္ခ်္အိုင္ဗီြ ေအအိုင္ဒီအက္စ္ နဲ႔ ပတ္သက္လို႔ ပို မို နားလည္ေအာင္ ႀကိဳးစားပါ။
အိတ္ခ်္အိုင္ဗီြ ပိုး ရွိေနေပမယ္႔ ေရာဂါ လကၡဏာ မျပေသးတဲ႔ အတြက္ လူေကာင္း တစ္ေယာက္ ကဲ႔သို႔ပဲ ေနထိုင္ သြားလာ ႏိုင္ပါတယ္။ ဒါေပမယ္႔ အျခားသူမ်ားကို ကူးစက္ႏိုင္တဲ႔ အမႈ ကိစၥေတြ ကိုေတာ႕ ေရွာင္ႀကဥ္ သင္႔ပါတယ္။ အိတ္ခ်္အိုင္ဗီြ ပိုး ရွိေနေပမယ္႕ ေရာဂါ လကၡဏာ မျပေသးေတာ႔ သူ႔ကို ေအအိုင္ဒီအက္စ္ ျဖစ္ေနျပီ လို႔ေျပာလို႔ မရပါဘူး။ ပံုမွန္လူတစ္ ေယာက္ လုပ္ႏိုင္တဲ႔ လုပ္ငန္း ေဆာင္ တာေတြ အားလံုးကို လုပ္ကိုင္ႏိုင္ ပါတယ္။
ကမၻာေပၚတြင္ ၁၉၈၁ ခုႏွစ္မွ စတင္ ေပၚေပါက္ လာခဲ႕ေသာ HIV ပိုးသည္ ၁၉၈၅ ခုႏွစ္တြင္ ကမၻာ အရပ္ရပ္သို့ ပ်ံ႔ႏွံ့ ကူးစက္ၿပီး ျဖစ္ရာ ယခုဆိုလွ်င္ ႏွစ္ေပါင္း သံုးဆယ္ တိုင္ရွိ ခဲ႕ၿပီျဖစ္ပါသည္။ စာေရးသူ တို့ႏိုင္ငံတြင္လည္း ၁၉၈၈ ခုႏွစ္တြင္ HIV ပိုးရွိသူကို စတင္ ေတြ႔ရွိ ခဲ႕ၿပီး ေနာက္ပိုင္း ယေန့အခ်ိန္အထိ ကူးစက္ ခံထားရသူမ်ားစြာရွိေနၿပီလည္းျဖစ္ပါသည္။ အဓိကကူးစက္နည္းလမ္းမ်ားျဖစ္သည္႕ အကာအကြယ္မဲ႕လိင္ဆက္ဆံျခင္း၊ မူးယစ္ ေဆးဝါးသံုးစြဲရာတြင္ ေဆးထိုးအပ္ႏွင္႕ ပိုက္ ကို မွ်ေဝသံုးစြဲျခင္း HIV ပိုးရွိေသာ ေသြး သြင္းမိခဲ႕ျခင္းႏွင္႕ မိခင္မွသေႏၶသားသို့ ကူးစက္ျခင္း ေလးမ်ိဳးျဖင္႕ ကူးစက္ခဲ႕သည္ ျဖစ္ရာ လူတစ္ဦးမွတစ္ဦးသို့ ထပ္မံ ကူးစက္ၿပီး ကမၻာ႕ကပ္ေရာဂါႀကီးသဖြယ္ ျဖစ္ေနပါေတာ႕သည္။
HIV မ်ိဳလွ်င္ ကမၻာ ႀကီး၏အနာဂတ္သည္ အႏၲရာယ္က အလြန္ႀကီးမားၿပီး ေနာင္မ်ိဳးဆက္သစ္တို့ အတြက္ က်န္းမာႀကံ႕ခိုင္ေသာဘဝမ်ားကို လက္လႊတ္ ဆံုး႐ံႈး ရႏိုင္ ပါသည္။ ယခုအခ်ိန္ တြင္ တစ္ကမၻာလံုး၌ HIV ကာကြယ္ေရး ႏွင္႕ တိုက္ဖ်က္ ေရးလုပ္ငန္း မ်ားကို အစြမ္း ကုန္အားထုတ္ႀကိဳးပမ္းလုပ္ေဆာင္လ်က္ရွိ ရာ စာေရးသူတို့ႏိုင္ငံတြင္လည္း HIV ကာကြယ္ေရး တိုက္ဖ်က္ေရး ျပဳစုေစာင္႕ ေရွာက္ေရးႏွင္႕ ကုသေရးလုပ္ငန္းမ်ားကို လည္း ႏိုင္ငံတကာနည္းတူ ျပဳလုပ္ေဆာင္ ရြက္လ်က္ရွိၾကပါသည္။ HIV စတင္ေပၚ ေပါက္စဥ္အခ်ိန္က ကုသရန္နည္းလမ္း မ်ားႏွင္႕ ေဆးဝါးမ်ားမေပၚေပါက္ေသးခ်ိန္ ျဖစ္၍ ထိုစဥ္အခ်ိန္က ကူးစက္ခံခဲ႕ရသူ မ်ားသည္။
အခ်ိန္တိုတစ္ခုအတြင္း၌ပင္ AIDS ဘဝသို့ ေရာက္ကာ ေျြကလြင္႕ခဲ႕ ၾကရပါသည္။ HIV ပိုးသည္ လူ၏ခုခံအားစနစ္ျဖစ္ သည္႕ Immune System ကို တိုက္ခိုက္ ဝါးမ်ိဳၿပီးမွသာ မ်ိဳးပြား၍ရေသာေၾကာင္႕ ကာလၾကာလာသည္ႏွင္႕တစ္မွ် လူ၏ခုခံ အားစနစ္မ်ား ေလွ်ာ႕က်လာေသာအခ်ိန္ တြင္ အခြင္႕အေရးယူဝင္ေရာက္လာေသာ ေရာဂါ OI (Opportunistic Imfecion) မ်ား၏ ႏွိပ္စက္မႈေၾကာင္႕ မည္သည္႕ေရာဂါ ကိုမွ မခုခံႏိုင္ေတာ႕ဘဲ AIDS ဘဝသို့ ေရာက္ကာ ကြယ္လြန္ၾကရျခင္းပင္ျဖစ္ပါ သည္။
ယေန့ေခတ္အခ်ိန္တြင္ ARV (Anti Retro Viral) ေဆးဝါးမ်ားေပၚေပါက္ ေနၿပီျဖစ္၍ ယခင္အခ်ိန္တုန္းကလို AIDS အဆင္႕သို့မေရာက္ေအာင္ HIV ပိုးအား ထိန္းခ်ဳပ္ေလွ်ာ႕ခ်ၿပီး ခုခံအားစနစ္မ်ား ျပန္လည္ျမင္႕မားလာေအာင္ ျပဳလုပ္ႏိုင္ၿပီး လူ႔သက္တမ္းေစ႕ေနႏိုင္လာေသာ အခ်ိန္ ကာလသို့ ေရာက္ေနၿပီျဖစ္ပါသည္။ သို့ ေသာ္ မွန္ကန္ေသာကုသမႈလမ္းေပၚသို့ အျမန္ရာက္ၿပီး ကုသခံယူဖို့ေတာ႕ လိုအပ္ ပါသည္။ ARV ေဆးဝါးမ်ားသည္HIV ပိုးကို လံုးဝကင္းစင္ပေပ်ာက္ေစရန္ မျပဳ လုပ္ႏိုင္ေသာ္လည္း ေဆးကိုအခ်ိန္မွန္မွန္ ေသာက္ျခင္းအျပဳသေဘာေနထိုင္ျခင္း စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာ လန္းဆန္းေအာင္ေနျခင္း ႏွင္႕ လံုေလာက္ေသာအာဟာရမွီဝဲျခင္းတို့ ျဖင္႕ မွန္ကန္စြာေနထိုင္ပါက လူ့သက္ တမ္းေစ႕ေနႏိုင္ရန္ ေပးစြမ္းႏိုင္သည္လည္း ျဖစ္ပါသည္။
ေဆးစတင္ေသာက္ခ်ိန္မွစ၍ ေဆးလံုးဝျပတ္လပ္မႈမရွိေစရန္ ဂ႐ုစိုက္ ေသာက္ရမွာျဖစ္သလို တစ္သက္လံုး ေသာက္ရမည္႕ေဆးလည္းျဖစ္ပါသည္။ ၁၉၉၅ ခုႏွစ္မွစ၍ ARV ေဆးဝါးမ်ားကို သံုးမ်ိဳးေပါင္းစပ္ေသာက္သံုးျခင္းျဖင္႕ ပိုမို ထိေရာက္ေသာအစြမ္းရွိသည္ကို ပညာရွင္ မ်ားမွ ေလ႕လာေတြ႔ရွိခဲ႕ရၿပီး ေနာက္ပိုင္း ယခုအခ်ိန္ထိ ေဆးသံုးမ်ိဳးေပါင္းစပ္ၿပီး ေသာက္ေနရျခင္းပင္ျဖစ္သည္။ ARV ေဆးဝါးအုပ္စုသံုးမ်ိဳးရွိရာNRTI, NNRTI ႏွင္႕ PI ဟူ၍လုပ္စုသံုးခု ရွိပါသည္။ W.H.O Guide Lime အရ ခုခံအားစနစ္ CD4 COUNT 350 ေအာက္ ေရာက္ရွိေနသူမ်ားကို (ART) ကုထံုးျဖင္႕ ကုသရန္ ၫႊန္ၾကားထားပါ သည္။
ARV ေဆးဝါးအုပ္စုျဖစ္သည္႕NRTI အုပ္စုမွ ေဆးႏွစ္မ်ိဳးႏွင္႕NNRTI အုပ္စုမွေဆးတစ္မ်ိဳးေပါင္းစပ္ၿပီး Anti Retroviral Therapy (ART) ကုထံုးျဖင္႕HIVပိုးကို မ်ိဳးပြားခြင္႕မေပးေတာ႕ဘဲ ထိန္းခ်ဳပ္ေလွ်ာ႕ခ်ကာ ခုခံအားစနစ္မ်ားကို ျပန္လည္ျမင္႕မားလာေအာင္ ျပဳလုပ္ႏိုင္ေန ၿပီျဖစ္ပါသည္။ စာေရးသူတို့ႏိုင္ငံတြင္လည္း ႏိုင္ငံပိုင္ေဆး႐ံုမ်ားႏွင္႕ ျပည္တြင္းျပည္ပ အဖြဲ႔အစည္းမ်ားမွ ART ကုထံုးမ်ားျဖင္႕ အခမဲ႕ကုသေပးလ်က္ရွိရာ စာေရးသူတို့ ႏိုင္ငံသားမ်ား ရွင္သန္ခြင္႕မ်ား ရေနၾကၿပီ ျဖစ္ပါသည္။ ေငြေၾကးတတ္ႏိုင္သူမ်ားအဖို့ ARTေဆးမ်ားအား လြတ္လပ္စြာျဖင္႕ အလြယ္တကူဝယ္ေသာက္ေနႏိုင္ၾကၿပီလည္း ျဖစ္ပါသည္။ သို့ေသာ္ ART ေဆးဝါးမ်ားကို မိမိသေဘာျဖင္႕ ဝယ္ေသာက္ရန္မသင္႕ဘဲ ART ကုထံုးကြ်မ္းက်င္ေသာဆရာဝန္မ်ား ႏွင္႕ ကုသၿပီးမွ ဆရာဝန္ၫႊန္ၾကားသည္႕ အတိုင္း လိုက္နာေသာက္သံုးသင္႕သည္ကို HIV ပိုးရွိသူမ်ားႏွင္႕ မိသားစုဝင္မ်ားမွ သိထားသင္႕ပါသည္။
HIV ပိုးရွိတိုင္း ART ေသာက္ရသည္မဟုတ္ဘဲ ဆရာဝန္မွ ၫႊန္ ၾကားမွသာလွ်င္ ေသာက္ရသည္ဆိုသည္႕ ဗဟုသုတကို HIV ပိုးရွိသည္ႏွင္႕ ေလ႕လာ သိရွိထားရန္လိုအပ္ပါသည္။
Ref:Health Journal
**ေမမြန္ေက်ာ္**
No comments:
Post a Comment