=လူထုက ်န္းမာေရး (ဆီးခ်ိဳ ေရာဂါ လကၡဏာရပ္ ေတြအေၾကာင္းသိေကာင္းစရာ)=

>

+Public Health+ 
ဆီးခ်ိဳ ေရာဂါ ရဲ႕ အေစာဆံုး လကၡဏာရပ္ ေတြကေသြးတြင္း သၾကားဓာတ္
 တစ္မ်ိဳးျဖစ္တဲ့ ဂလူးကို႕စ္ ပမာဏက ပံုမွန္ထက္ျမင့္တက္ေနတာပဲျဖစ္
ပါတယ္။ ဆီးခ်ိဳ ေရာဂါ ျဖစ္ကာစ လကၡဏာ ေတြက သိပ္မသိသာတာေၾကာင့္ အမႈမဲ့အမွတ္မဲ့ျဖစ္ေနတတ္ၾကပါတယ္။ အခ်ိဳ႕သူေတြမွာဆိုရင္
အခ်ိန္ၾကာလာတာနဲ႔အမွ် ခႏၶာကိုယ္ မွာ ထိခိုက္ယိုယြင္းတာေတြျဖစ္လာ
တဲ့အခါမွ ဆီးခ်ိဳေရာဂါခံစားေနရတာကိုသိသြားတာမ်ိဳးလည္းရွိပါတယ္။
အမ်ိဳးအစား-၁ ဆီးခ်ိဳ ေရာဂါ မွာေတာ့ လကၡဏာရ ပ္ေတြျဖစ္ေပၚမႈက ျမန္ဆန္ေလ့ရွိျပီးေတာ္ေတာ္ေလးလည္း ျပင္းထန္တတ္ပါတယ္။
 ရက္ပိုင္းအတြင္း ဒါမွမဟုတ္ရင္ သီတင္းပတ္ အနည္းငယ္အတြင္းမွာ
 ေရာဂါ လကၡဏာ ေတြ ကိုသိရတာမ်ိဳးေတြလည္းရွိပါတယ္။

 အမ်ိဳးအစား-၁ ဆီးခ်ိဳ ေရာဂါ ခံစားေနရသူအမ်ားစုဟာ ကေလး အရြယ္ နဲ႕
အရြယ္ ေရာက္စမွာကတည္းက ေရာဂါခံစားေနရတာကိုသိရွိႏိုင္ျပီး
 ေရာဂါ လကၡဏာ ေတြက အရြယ္သံုးပါးစလံုးမွာအတူတူပဲျဖစ္ပါတယ္။
 အရြယ္ ေရာက္ျပီးသူေတြမွာေတာ့ ကေလးငယ္ေတြလိုမ်ိဳးေရာဂါခံစားေနရမႈ
ကိုျမန္ျမန္ဆန္ဆန္ အတည္မျပဳနိုင္ပါဘူး။  

**အေတြ႔မ်ားတဲ့ ေရာဂါ လကၡဏာရပ္ေတြ**

 ဆီးခ်ိဳေရာဂါအမ်ိဳးအစား၂ရပ္စလံုးမွာ ေရာဂါ ခံစားေနရတယ္လို႔
သိရွိႏိုင္တဲ့အခ်က္အခ်ိဳ႕ကခပ္ဆင္ဆင္ ျဖစ္ေနတတ္ပါတယ္။

 -ဆာေလာင္ျခင္း နဲ႔ပင္ပန္းႏြမ္းလ ်ျခင္း –

ခႏၶာကိုယ္ က စားသံုးလိုက္တဲ့ အစားအေသာက္ ေတြကို 
ဆဲလ္ ေတြက စြမ္းအင္အေနနဲ႔ အသံုးျပဳႏိုင္မယ့္ ဂလူးကို႔စ္ ေတြ
အျဖစ္ေျပာင္းလဲေပးပါတယ္။ တကယ္လို႔ ခႏၶာကိုုယ္ က အင္ဆူလင္ပမာဏကိုလံုေလာက္ေအာင္မထုတ္ေပးႏိုင္ရင္ျဖစ္ျဖစ္ 
ဆဲလ္ေတြက ခႏၶာကိုယ္ ကထုတ္လုပ္တဲ့ အင္ဆူလင္ကို ခုခံေနတဲ့
အေနအထားမ်ိဳးျဖစ္ေနရင္ပဲျဖစ္ျဖစ္ ဂလူးကို႔စ္ကဆဲလ္ေတြထဲကို
မေရာက္ရွိႏိုင္ေတာ့ဘဲ အားမရွိသလိုခံစားရေစမွာျဖစ္ပါတယ္။ 
အဲ့လိုအခါမ်ိဳးမွာ ပိုမိုဆာေလာင္ေစျပီး ပံုမွန္ထက္ပိုပင္ပန္းတယ္၊လို
႔ခံစား ရမွာ ျဖစ္ပါတယ္။ ဆီးခ်ိဳ ေဝဒနာ ခံစားေနရသူေတြအတြက္
ရည္ရြယ္ထုတ္လုပ္ထားတဲ့ ျဖည့္စြက္စာေတြက ဆာေလာင္မႈကို
 ေလ ်ာ ့ပါးသက္သာေစဖို႔အတြက္နဲ႔ ေသြးတြင္း ဂလူးကို႔စ္ ပမာဏကို
ထိန္းညွိရာမွာ အေထာက္အပံ့ ျဖစ္ေစဖို႔ ရည္ရြယ္ထုတ္လုပ္ထားေလ့
ရွိပါတယ္။ 

-ဆီးခဏခဏသြားျခင္းနဲ႔ပံုမွန္ထက္ေရပိုငတ္ျခင္း-

 လူတစ္ေယာက္ဟာပ်မ္းမွ်အားျဖင့္ ၂၄ နာရီအတြင္း ဆီးကို ၄ ၾကိမ္ကေန
 ၇ ၾကိမ္အထိသြားေလ့ရွိတယ္ဆိုေပမယ့္ ဆီးခ်ိဳေဝဒနာခံစားေနရသူေတြ
ကေတာ့ ဆီးသြားတဲ့အၾကိမ္ေရ ကပိုမ်ားေနႏိုင္ပါတယ္။ 

-ခံတြင္းေျခာက္ျခင္းနဲ႔အေရျပားယားယံျခင္း – 

ဆီးခဏခဏသြားရတဲ့အခါ ခႏၶာကိုယ္ရဲ႕အျခားက႑ေတြအတြက္
 အစိုဓာတ္ေလ ်ာ ့နည္းသြားျပီး ေရဓာတ္ခမ္းေျခာက္တာနဲ႔ ခံတြင္းေျခာက္
တာမ်ိဳးေတြကိုခံစားရႏိုင္ပါတယ္။ အေရျပား ေျခာက္ေသြ႔တာက
ယားယံျခင္းေတြကိုျဖစ္ေပၚေစပါတယ္။

-အျမင္အာရံုေဝဝါးျခင္း – 

ခႏၶာကိုယ္ထဲကအရည္ပမာဏေျပာင္းလဲမႈက မ်က္လံုးအိမ္အတြင္းမွာရွိတဲ့
 မွန္ဘီလူးကို ေရာင္ကိုင္းေစျပီး ပံုရိပ္ရဲ႕အရြယ္အစားကိုေျပာင္းလဲေစႏိုင္
သလို အာရံုစိုက္ႏိုင္စြမ္းကိုလည္း ေလ ်ာ ့က ်ေစႏိုင္ပါတယ္။ 

+အမ်ိဳးအစား-၂ ဆီးခ်ိဳေရာဂါရဲ႕လကၡဏာရပ္မ်ား +

 ေသြးတြင္း ဂလူးကို႔စ္ပမာဏအခ်ိန္ၾကာျမင့္စြာျမင့္တက္ေနတဲ့အခါ
ေအာက္ပါေရာဂါလကၡဏာရပ္ေတြ ခံစားရႏိုင္ ပါတယ္။ မိႈပိုးကူးစက္ျခင္း
 (Yeast infections) – ဆီးခ်ိဳ ေဝဒနာ ခံစားေနရတဲ့ အမ်ိဳးသားေရာ၊
အမ်ိဳးသမီးမွာပါ မိႈပိုးကူးစက္မႈ ကို ခံစားရႏိုင္ပါတယ္။ မိႈပိုးကူးစက္မႈက လက္ေခ်ာင္းေျခေခ်ာင္းေတြၾကား၊ရင္သားေအာက္ဘက္နဲ႔ လိင္အဂၤါ အတြင္းနဲ႔ လိင္အဂၤါတဝိုက္မွာအျဖစ္မ်ားပါတယ္။ 

**အနာက်က္ေႏွးျခင္း-**

 ေသြးတြင္းသၾကားဓာတ္ျမင့္မားေနမႈက ေသြးစီးဆင္းမႈကိုထိခုိက္ေစျပီး 
အာရံုေၾကာေတြကို ထိခိုက္ပ်က္စီးေစတာေၾကာင့္ အနာက ်က္ေနွးေစ
တာျဖစ္ပါတယ္။ 

+အမ်ိဳးအစား-၁ ဆီးခ်ိဳ ေရာဂါ လကၡဏာရပ္ မ်ား +

အေၾကာင္းအရင္းမရွိဘဲကိုယ္အေလးခ်ိန္က ်ဆင္းေနျခင္း- ခႏၶာကိုယ္ က အစားအစာေတြကေနစြမ္းအင္ကိုမရရွိတဲ့ အခါစြမ္းအင္အတြက္ ၾကြက္သားနဲ႔
အဆီေတြကို စတင္ေလာင္ကၽြမ္းေစပါတယ္။ ဒီလိုအေျခအေနမ်ိဳးမွာ အစားအေသာက္ပံုစံေျပာင္းလဲတာမ်ိဳးမရွိဘဲကိုယ္အေလးခ်ိန္က ်ဆင္းတာ
မ်ိဳးကိုျဖစ္ေပၚေစႏိုင္ပါတယ္။ 

 -မအီမသာျဖစ္ျခင္းနဲ႔ပ်ိဳ႕အန္ျခင္း –

ခႏၶာကိုယ္က အဆီေလာင္ကၽြမ္းမႈအေပၚမွာပဲ အားျပဳထားရတဲ့အခါ
 ketones လို႔ေခၚတဲ့ ေသြးတြင္းအက္ဆစ္ထုတ္လႊတ္မႈကိုျဖစ္ေပၚေစပါတယ္။
 ေသြးထဲမွာ ketones ပမာဏက အႏၱရာယ္ ျဖစ္ေစႏိုင္တဲ့အတိုင္းအတာအထိ
ျမင့္တက္လာတဲ့အခါ diabetic ketoacidosis လို႔ေခၚတဲ့ ဆီးခ်ိဳ ေရာဂါ ရဲ ႕
 ျပင္းထန္တဲ့ေနာက္ဆက္တြဲ ေရာဂါ ကိုခံစားရေစပါတယ္။ 

 ေရးသားသူ Poe Ei Win

 ေဆးပညာပိုင္းဆုိင္ရာတည္းျဖတ္သူ Dr. Thurein Hlaing 

 လြင္ျပင္

+Public Health+ 
ဆီးခ်ိဳ ေရာဂါ ရဲ႕ အေစာဆံုး လကၡဏာရပ္ ေတြကေသြးတြင္း သၾကားဓာတ္
 တစ္မ်ိဳးျဖစ္တဲ့ ဂလူးကို႕စ္ ပမာဏက ပံုမွန္ထက္ျမင့္တက္ေနတာပဲျဖစ္
ပါတယ္။ ဆီးခ်ိဳ ေရာဂါ ျဖစ္ကာစ လကၡဏာ ေတြက သိပ္မသိသာတာေၾကာင့္ အမႈမဲ့အမွတ္မဲ့ျဖစ္ေနတတ္ၾကပါတယ္။ အခ်ိဳ႕သူေတြမွာဆိုရင္
အခ်ိန္ၾကာလာတာနဲ႔အမွ် ခႏၶာကိုယ္ မွာ ထိခိုက္ယိုယြင္းတာေတြျဖစ္လာ
တဲ့အခါမွ ဆီးခ်ိဳေရာဂါခံစားေနရတာကိုသိသြားတာမ်ိဳးလည္းရွိပါတယ္။
အမ်ိဳးအစား-၁ ဆီးခ်ိဳ ေရာဂါ မွာေတာ့ လကၡဏာရ ပ္ေတြျဖစ္ေပၚမႈက ျမန္ဆန္ေလ့ရွိျပီးေတာ္ေတာ္ေလးလည္း ျပင္းထန္တတ္ပါတယ္။
 ရက္ပိုင္းအတြင္း ဒါမွမဟုတ္ရင္ သီတင္းပတ္ အနည္းငယ္အတြင္းမွာ
 ေရာဂါ လကၡဏာ ေတြ ကိုသိရတာမ်ိဳးေတြလည္းရွိပါတယ္။

 အမ်ိဳးအစား-၁ ဆီးခ်ိဳ ေရာဂါ ခံစားေနရသူအမ်ားစုဟာ ကေလး အရြယ္ နဲ႕
အရြယ္ ေရာက္စမွာကတည္းက ေရာဂါခံစားေနရတာကိုသိရွိႏိုင္ျပီး
 ေရာဂါ လကၡဏာ ေတြက အရြယ္သံုးပါးစလံုးမွာအတူတူပဲျဖစ္ပါတယ္။
 အရြယ္ ေရာက္ျပီးသူေတြမွာေတာ့ ကေလးငယ္ေတြလိုမ်ိဳးေရာဂါခံစားေနရမႈ
ကိုျမန္ျမန္ဆန္ဆန္ အတည္မျပဳနိုင္ပါဘူး။  

**အေတြ႔မ်ားတဲ့ ေရာဂါ လကၡဏာရပ္ေတြ**

 ဆီးခ်ိဳေရာဂါအမ်ိဳးအစား၂ရပ္စလံုးမွာ ေရာဂါ ခံစားေနရတယ္လို႔
သိရွိႏိုင္တဲ့အခ်က္အခ်ိဳ႕ကခပ္ဆင္ဆင္ ျဖစ္ေနတတ္ပါတယ္။

 -ဆာေလာင္ျခင္း နဲ႔ပင္ပန္းႏြမ္းလ ်ျခင္း –

ခႏၶာကိုယ္ က စားသံုးလိုက္တဲ့ အစားအေသာက္ ေတြကို 
ဆဲလ္ ေတြက စြမ္းအင္အေနနဲ႔ အသံုးျပဳႏိုင္မယ့္ ဂလူးကို႔စ္ ေတြ
အျဖစ္ေျပာင္းလဲေပးပါတယ္။ တကယ္လို႔ ခႏၶာကိုုယ္ က အင္ဆူလင္ပမာဏကိုလံုေလာက္ေအာင္မထုတ္ေပးႏိုင္ရင္ျဖစ္ျဖစ္ 
ဆဲလ္ေတြက ခႏၶာကိုယ္ ကထုတ္လုပ္တဲ့ အင္ဆူလင္ကို ခုခံေနတဲ့
အေနအထားမ်ိဳးျဖစ္ေနရင္ပဲျဖစ္ျဖစ္ ဂလူးကို႔စ္ကဆဲလ္ေတြထဲကို
မေရာက္ရွိႏိုင္ေတာ့ဘဲ အားမရွိသလိုခံစားရေစမွာျဖစ္ပါတယ္။ 
အဲ့လိုအခါမ်ိဳးမွာ ပိုမိုဆာေလာင္ေစျပီး ပံုမွန္ထက္ပိုပင္ပန္းတယ္၊လို
႔ခံစား ရမွာ ျဖစ္ပါတယ္။ ဆီးခ်ိဳ ေဝဒနာ ခံစားေနရသူေတြအတြက္
ရည္ရြယ္ထုတ္လုပ္ထားတဲ့ ျဖည့္စြက္စာေတြက ဆာေလာင္မႈကို
 ေလ ်ာ ့ပါးသက္သာေစဖို႔အတြက္နဲ႔ ေသြးတြင္း ဂလူးကို႔စ္ ပမာဏကို
ထိန္းညွိရာမွာ အေထာက္အပံ့ ျဖစ္ေစဖို႔ ရည္ရြယ္ထုတ္လုပ္ထားေလ့
ရွိပါတယ္။ 

-ဆီးခဏခဏသြားျခင္းနဲ႔ပံုမွန္ထက္ေရပိုငတ္ျခင္း-

 လူတစ္ေယာက္ဟာပ်မ္းမွ်အားျဖင့္ ၂၄ နာရီအတြင္း ဆီးကို ၄ ၾကိမ္ကေန
 ၇ ၾကိမ္အထိသြားေလ့ရွိတယ္ဆိုေပမယ့္ ဆီးခ်ိဳေဝဒနာခံစားေနရသူေတြ
ကေတာ့ ဆီးသြားတဲ့အၾကိမ္ေရ ကပိုမ်ားေနႏိုင္ပါတယ္။ 

-ခံတြင္းေျခာက္ျခင္းနဲ႔အေရျပားယားယံျခင္း – 

ဆီးခဏခဏသြားရတဲ့အခါ ခႏၶာကိုယ္ရဲ႕အျခားက႑ေတြအတြက္
 အစိုဓာတ္ေလ ်ာ ့နည္းသြားျပီး ေရဓာတ္ခမ္းေျခာက္တာနဲ႔ ခံတြင္းေျခာက္
တာမ်ိဳးေတြကိုခံစားရႏိုင္ပါတယ္။ အေရျပား ေျခာက္ေသြ႔တာက
ယားယံျခင္းေတြကိုျဖစ္ေပၚေစပါတယ္။

-အျမင္အာရံုေဝဝါးျခင္း – 

ခႏၶာကိုယ္ထဲကအရည္ပမာဏေျပာင္းလဲမႈက မ်က္လံုးအိမ္အတြင္းမွာရွိတဲ့
 မွန္ဘီလူးကို ေရာင္ကိုင္းေစျပီး ပံုရိပ္ရဲ႕အရြယ္အစားကိုေျပာင္းလဲေစႏိုင္
သလို အာရံုစိုက္ႏိုင္စြမ္းကိုလည္း ေလ ်ာ ့က ်ေစႏိုင္ပါတယ္။ 

+အမ်ိဳးအစား-၂ ဆီးခ်ိဳေရာဂါရဲ႕လကၡဏာရပ္မ်ား +

 ေသြးတြင္း ဂလူးကို႔စ္ပမာဏအခ်ိန္ၾကာျမင့္စြာျမင့္တက္ေနတဲ့အခါ
ေအာက္ပါေရာဂါလကၡဏာရပ္ေတြ ခံစားရႏိုင္ ပါတယ္။ မိႈပိုးကူးစက္ျခင္း
 (Yeast infections) – ဆီးခ်ိဳ ေဝဒနာ ခံစားေနရတဲ့ အမ်ိဳးသားေရာ၊
အမ်ိဳးသမီးမွာပါ မိႈပိုးကူးစက္မႈ ကို ခံစားရႏိုင္ပါတယ္။ မိႈပိုးကူးစက္မႈက လက္ေခ်ာင္းေျခေခ်ာင္းေတြၾကား၊ရင္သားေအာက္ဘက္နဲ႔ လိင္အဂၤါ အတြင္းနဲ႔ လိင္အဂၤါတဝိုက္မွာအျဖစ္မ်ားပါတယ္။ 

**အနာက်က္ေႏွးျခင္း-**

 ေသြးတြင္းသၾကားဓာတ္ျမင့္မားေနမႈက ေသြးစီးဆင္းမႈကိုထိခုိက္ေစျပီး 
အာရံုေၾကာေတြကို ထိခိုက္ပ်က္စီးေစတာေၾကာင့္ အနာက ်က္ေနွးေစ
တာျဖစ္ပါတယ္။ 

+အမ်ိဳးအစား-၁ ဆီးခ်ိဳ ေရာဂါ လကၡဏာရပ္ မ်ား +

အေၾကာင္းအရင္းမရွိဘဲကိုယ္အေလးခ်ိန္က ်ဆင္းေနျခင္း- ခႏၶာကိုယ္ က အစားအစာေတြကေနစြမ္းအင္ကိုမရရွိတဲ့ အခါစြမ္းအင္အတြက္ ၾကြက္သားနဲ႔
အဆီေတြကို စတင္ေလာင္ကၽြမ္းေစပါတယ္။ ဒီလိုအေျခအေနမ်ိဳးမွာ အစားအေသာက္ပံုစံေျပာင္းလဲတာမ်ိဳးမရွိဘဲကိုယ္အေလးခ်ိန္က ်ဆင္းတာ
မ်ိဳးကိုျဖစ္ေပၚေစႏိုင္ပါတယ္။ 

 -မအီမသာျဖစ္ျခင္းနဲ႔ပ်ိဳ႕အန္ျခင္း –

ခႏၶာကိုယ္က အဆီေလာင္ကၽြမ္းမႈအေပၚမွာပဲ အားျပဳထားရတဲ့အခါ
 ketones လို႔ေခၚတဲ့ ေသြးတြင္းအက္ဆစ္ထုတ္လႊတ္မႈကိုျဖစ္ေပၚေစပါတယ္။
 ေသြးထဲမွာ ketones ပမာဏက အႏၱရာယ္ ျဖစ္ေစႏိုင္တဲ့အတိုင္းအတာအထိ
ျမင့္တက္လာတဲ့အခါ diabetic ketoacidosis လို႔ေခၚတဲ့ ဆီးခ်ိဳ ေရာဂါ ရဲ ႕
 ျပင္းထန္တဲ့ေနာက္ဆက္တြဲ ေရာဂါ ကိုခံစားရေစပါတယ္။ 

 ေရးသားသူ Poe Ei Win

 ေဆးပညာပိုင္းဆုိင္ရာတည္းျဖတ္သူ Dr. Thurein Hlaing 

 လြင္ျပင္